Đừng múc cạn nỗi buồn vâng đừng múc cạn

By

ĐỪNG MÚC CẠN NỖI BUỒN  
VÂNG ĐỪNG MÚC CẠN



Vương Cường

Có người cho rằng tập thơ này hay nhất kể từ 1975 đến nay và có người bỏ phiếu cho tập thơ này vào giải thưởng thơ năm 2009 của HNV. Có người cho rằng tập thơ chỉ làng nhàng hoa hậu phường! ... Tôi may mắn có tập thơ này và đã đọc nó nhiều lần...


Thập kỷ 80 của thế kỷ 20 từng chứng kiến một sự đổi mới bắt đầu từ tư duy sau đến thực tiễn ở VN. Cuộc đổi mới đó cũng bắt đầu chia đôi nhận thức và hành động người đi đầu đổi mới và người sợ đổi mới. Và hôm nay chúng ta cùng chứng kiến đất nước đã có bộ mặt khác tươi đẹp hơn giàu có hơn và thách thức tiếp tục cũng lớn hơn. Thách thức lớn hơn tức là nền kinh tế - xã hội phát triển hơn!

     
Trong văn học Nguyễn Huy Thiệp là một hiện tương độc giả cũng chia đôi người cho văn Nguyễn Huy Thiệp hay người cho dở. Nhưng rồi văn NHT vẫn còn đó. Ông không được trao giải thưởng. Có sao đâu đời văn chưa hẳn giải thưởng nhất thời đã là một thước đo.
     
Bây giờ sau hơn 20 năm đổi mới người đọc lại chia đôi khi đọc và đánh giá "Đừng múc cạn nỗi buồn" tập thơ của Nguyễn Thị Ánh Huỳnh (NTAH-nhà xuất bản Hội Nhà Văn 2008). Có người cho rằng tập thơ này hay nhất kể từ 1975 đến nay và có người bỏ phiếu cho tập thơ này vào giải thưởng thơ năm 2009 của HNV. Có người cho rằng tập thơ chỉ làng nhàng hoa hậu phường! Điều này không có gì lạ vì chúng ta đang ở vào thời kỳ mà thực tiễn thay đổi nhanh chóng và hình như tư duy chưa thay đổi kịp. Thang giá trị vẫn chưa ngả ngũ cái mới chưa thắng cái cũ và ngược lại. Phê bình văn học chưa phát triển chủ yếu vẫn là cách nhìn cũ. Tôi cho rằng điều quan trọng nhất là tập thơ đã hiện diện. Tiếc rằng tôi chỉ được đọc kết luận của hai phía mà chưa được ai chứng minh. Do số lượng phát hành quá ít (200 bản) nên ít người được đọc.

     
Tôi may mắn có tập thơ này và đã đọc nó nhiều lần. Vậy thực chất tập thơ này ra sao hay nhất hay là dở nhất? Biết rằng để trả lời câu hỏi này chẳng dễ dàng gì nhưng tôi muốn nói với chính mình và những người bạn thân của mình vài cảm nhận về tập thơ này.

     
Nếu thơ là sáng tạo sáng tạo trong phương pháp tiếp cận sáng tạo trong cảm xúc trong cấu tứ trong ngôn ngữ thì Đừng múc cạn nỗi buồn có điều đó. Trong 49 bài thơ tuy mức độ khác nhau nhưng cái mới lạ luôn có ở từng bài.
 
Có phải trời theo gió vào mũi con

Đất hoá thành cơm chui vào bụng con
Sông nước mượn cơn khát chảy vào máu thịt con
 
Viết như thế thì chưa từng ai viết. NTAH không nói đến tình yêu thiên nhiên như bài học đầu tiên khi nói với con mình bằng sự áp đặt. Những hình ảnh tưởng lớn hoá ra rất bình thường ai cũng thấy. NTAH không chỉ dừng ở đó đó chỉ là cái phôi thôi tác giả đi đến cái bất ngờ hơn khái quát hơn:


Cái con nhìn thấy khi thức
Nhỏ hơn nhiều lần từ giấc ngủ sinh ra!
 
Tứ thơ rất tự nhiên khi đọc xong ta thấy một thiên nhiên đẹp và có ích bao nhiêu. Nhưng nó còn đẹp hơn nhiều qua giấc mơ. Phải yêu thiên nhiên con người lắm mới có giấc mơ như thế. Đẹp ở đây được ẩn sâu! Đây không phải là một phát hiện rất thơ ư?
 
Có những câu thơ đẹp mang lại cho ta sự thanh thản yêu đời và tất nhiên yêu người hơn:


Ngoài kia lông ngỗng đầy trời
Mùa thu rắc lối cho người tìm em
 
Viết như thế là rất mới. Lông ngỗng không xa lạ gì nhưng lông ngỗng ở đây lại được tác giả mượn sự quen thân đó làm nhiệm vụ khác giao liên cho tình yêu.
Bất ngờ trong thi tứ tưởng chẳng ai hơn NTAH.

- Kìa con coi ngôi sao Hôm

Đang li dị bầu trời
Để sớm mai thành đoá sao Mai.
 
Đọc những câu thơ trên tôi giật mình trước một phát hiện rất thơ. Không theo lối mòn Thơ chỉ có lối đi vừa cho một người thôi. NTAH đã đi trên con đường hẹp đó. Tứ thơ chặt chẽ ý thơ bất ngờ ngôn ngữ không xa với đời sống thực vận động cùng đời sống nên phía sau thơ NTAH lại chính là nỗi niềm con người hiện tại. Nỗi niềm đó buồn nhiều hơn vui. Trong xã hội Người buồn lại là một giá trị sống một minh chứng cao đẹp cho sức sống mạnh liệt của con người. Theo tôi đây là một phát hiện lớn nhất của thơ NTAH. Thông qua những nỗi buồn NTAH ca ngợi con người trước hết là người phụ nữ. Tôi không cho rằng vì tác giả là nữ nên dễ chia sẻ với phụ nữ. Chừng đó chưa đủ trong thế giới Người phụ nữ tạo ra nhiều giá trị tinh thần Người đẹp nhất nhưng họ cũng là người chịu nhiều thiệt thòi đau khổ. Vì vậy mà phụ nữ hơn ai hết có nhiều ước mơ thánh thiện nhất. Bài ca thiên nga phải chăng là nỗi lòng sự ước mơ chân chính của người phụ nữ về một cuộc sống thuỷ chung sự đánh động một tình cảnh hiện nay mà họ phải gánh chịu? Tập thơ là một lời kêu thương và sự cảnh báo.Chỉ một lá thư của người cũ thời học trò mà làm nên đám cháy. Thơ NTAH kín đáo ta sẽ đau cùng nỗi đau của người phụ nữ ấy người mắc kẹt trong đám cháy cuộc đời. Trong thơ NTAH cuộc sống của người phụ nữ được bộc lộ tự nhiên. Con người trong lao đông nhiều khi nỗi vất vả không phải công việc nặng hay nhẹ mà là sự lặp lại nhàm chán. Trong gia đình phải có tình yêu vô bờ bến người phụ nữ mới có thể vượt qua sự nhàm chán đó. Không gian sống của họ thật bé nhỏ giản đơn bạn bè của họ là nồi niêu xoong chảo dưa cà mắm muối...trong khi hồn họ bay bổng và rộng lớn như tất cả mọi người. Sự vô tình của những người đàn ông đã làm đau thêm nỗi đau tinh thần của người phụ nữ. Ai người có thể làm ngơ trước những câu thơ này:

Sướng muốn chết khoảng trời xanh sau bếp
Mưa cho suối chảy trong nhà
Có khi trời xuống la đà nồi niêu
 
Hay:
Ba mươi năm

Con mèo xưa đã mướp
Mèo đánh mất khả năng gào
.....
Sướng muốn chết mùi dạ lan hương ngạt thở
Ăn ở với cà với dưa
Đẻ ra mắm muối mà chưa biết tình
 
NTAH vẫn tìm được những hình ảnh thơ nhất trong những việc tưởng tầm thường. Nếu chọn câu thơ có thể đứng riêng tôi tiến cử câu này: Thương lá vàng làm con ở mùa thu. Lá không còn lá mùa thu đâu còn mùa thu chỉ một con ở bỗng chốc làm cả câu thơ sinh động hẳn lên. Thơ đậm đặc ở sau chiếc lá vàng ấy nhờ sự liên tưởng liên hoàn thấp thoáng cuộc đời.
 
Người phụ nữ gánh trên vai mọi việc như đàn ông trong xã hội thì họ vẫn phải gánh riêng gánh gia đình. Viết về nỗi đau người phụ nữ bằng những câu thơ bình thản đã cho ta thấy hình như nỗi đau ấy đã thành sẹo rồi đã như không cần phải chữa nữa. Qua thơ NTAH ca ngợi Thiên nga lên án Đối thoại với bọ ngựa và mơ ước Hẹn hò... Bài thơ hay trong tập này theo tôi là bài Hãy đưa em về ngày xưa. Những khát khao rất phụ nữ chính đáng và thánh thiện: được yêu.
Giọng NTAH là đây:
 
Giờ em gần gấp ba tuổi cậu

Cậu còn nhỏ tuổi hơn các con em
.....
Sao  đêm đêm cậu vẫn trở về
Lén lút hôn em?

 
Cuộc đời còn có một sự thật khác tình yêu người phụ nữ vẫn như sóng  nhưng người đàn ông lại quá vô tình. Trong những đêm bên ông nội của cháu nội em vẫn ngáy như sấm không hề để ý gì đến những khát khao đang cháy trong lòng chị vẫn thức mong muốn thèm khát cậu trẻ trai xưa. Một bài thơ không dài ít chữ đã gói hết nỗi buồn đau bên bếp lửa nồng cháy lại có một bếp tro tàn. Bài thơ tài tình là ở chỗ thời gian đã đổi thay tình yêu như sắp dừng lại mơ ước như mới bắt đầu. Khao khát ấy mong muốn ấy chính đáng mà không đượcđắpđền.
     
Cả tập thơ là nỗi buồn nhiều khía cạnh có cái không dễ nói thế mà NTAH đã diến đạt được một cách trong sáng gần gũi đánh thức trong ta những người đọc. NTAH là người làm chủ cảm xúc làm chủ ngôn ngữ. Đành rằng có nội dung nhưng với thơ NTAH nội dung cũng giàu chất thơ. Nhưng chưa đủ thơ lại bắt đầu từ cảm xúc mong manh lắm cả tập thơ đều mong manh như thế. Nhiều bài thơ trong tập thơ này ý tứ sâu xa được thể hiện với tầng ngôn ngữ thơ tối ưu.
 
Tôi không thấy bài thơ nào trong tập không có tứ. Có tứ thơ là một điểm mạnh của nhà thơ. Nhờ tứ thơ mà ta bị bất ngờ nhẹ nhàng mà rất thấm. Đi ngược lại nỗi buồn để người đọc thấy một tình yêu và giật mình với đôi khi có gì như ân hận. Thơ NTAH có khi hơi gào thét nặng lời ngạo nghễ khi thủ thỉ nhẹ nhàng rất phụ nữ nhưng ánh lên một sức sống lớn nhắc nhở một cái gì trong mỗi con người. Tập thơ mỏng mà nặng.


Cuộc đời này có những điều như thơ NTAH nhưng rồi tôi muốn gặp sự tin tưởng đáng yêu hơn có lối thoát hơn.  Đôi khi thấy thơ giải thích khi ấy tôi thấy phía sau lưng thơ... Buồn là một giá trị sống tôi muốn nhắc lại điều này. Đừng múc cạn nỗi buồn vâng đừng múc cạn!

(Nguồn:nguyentrongtao new)
 

12.2009

More...

Một chiều ngược gió (Thơ Bùi Sim Sim)

By

  

Một chiều ngược gió

Thơ BÙI SIM SIM



Em ngược đường ngược nắng để yêu anh
Ngược phố tan tầm ngược chiều gió thổi
Ngược lòng mình tìm về nông nổi
Lãng du đi vô định cánh chim trời
Em ngược thời gian em ngược không gian
Ngược đời thường bon chen tìm về mê đắm
Ngược trái tim tự bao giờ chai lặng
Em đánh thức nỗi buồn em gợi khát khao xanh
Mang bao điều em muốn nói cùng anh
Chợt sững lại trước cây mùa trút lá
Trái đất sẽ thế nào khi mầu xanh không còn nữa
Và sẽ thế nào khi trong anh không em?
Em trở về im lặng của đêm
Chẳng còn nữa người đông và bụi đỏ
Phố bỗng buồn tênh bờ vai hút gió
Riêng chiều này em biết một mình em...




More...

Khi cơn mưa không còn là cổ tích

By

 

Khi c¬n mu­a

kh«ng cßn lµ cæ tÝch

(§äc tËp th¬ GiËn m­ua cña Hµ ThÞ Thanh H¶i NXB V¨n ho¸ d©n téc 2007)



       G
iËn mu­a lµ cuéc ®éc tho¹i víi c¸i bãng cña chÝnh m×nh. Trong ®Êy cã n¾ng vµng cã m­a ng©u cã trêi xanh cã ®Êt th¾m cã chóm chÝm ban mai cã nhµu nhÜ canh khuya... TÊt c¶ lµ sù biÕn s¾c cña t©m tr¹ng vµ bëi thÕ nã hiÓn hiÖn c¸i t«i tr÷ t×nh ®a mang ®a d¹ng nång nµn Êm dÞu nh­ mµu tÝm b»ng l¨ng kh¸t khao ch¸y ®á nh­ c¸nh ph­îng vµo h¹.

            T¸c gi¶ tËp th¬ GiËn m­a cã th¬ in b¸o tõ n¨m 15 16 tuæi. Sau ®ã nh÷ng bµi th¬ liªn tiÕp ra ®êi vµ xuÊt hiÖn trªn nhiÒu tê b¸o ë ®Þa ph­¬ng vµ Trung ­¬ng. Nh÷ng bµi th¬ Êy song hµnh cïng tuæi hoa niªn tuæi vµo ®êi cña t¸c gi¶. NÕu ®­îc phÐp hy väng xin ®­îc gäi GiËn m­a lµ "TËp mét" cña chÆng ®­êng th¬ Hµ ThÞ Thanh H¶i bëi sù më ®Çu tËp trung tÝnh gîi më t­¬ng lai cña nã. Mét giäng th¬ trong trÎo tho¾t buån v« cí tho¾t vui hån nhiªn chît gÇn ®Êy l¹i chît xa... Êy lµ nh÷ng tr¹ng huèng lµm nªn mÉu sè chung cho nh÷ng trang th¬ ë "TËp mét" nµy.

            H×nh t­îng M­a trong th¬ Hµ ThÞ Thanh H¶i cø l©m r©m nhoÌ ­ít ®eo ®¼ng c¸c trang th¬ khiÕn ng­êi ®äc kh«ng thÓ b×nh t©m l­ít qua. M­a lµ hiÖn t­îng cña thiªn nhiªn cña thêi tiÕt t­íi t¾m cho c¶nh vËt con ng­êi sù m¸t lµnh t­¬i tèt nh­ng còng cã khi g©y ra lò trµo u ¸m. M­a trong th¬ Hµ ThÞ Thanh H¶i h¼n lµ cã ®ñ c¸c tÝnh chÊt ®ã. Nh­ng còng bëi lµ m­a trong th¬ vËy nªn nã cßn lµ niÒm vui nçi buån lµ c¸i cí ®Ó t©m tr¹ng con ng­êi n­¬ng tùa.

                         §õng khãc n÷a m­a ¬i lµm nhãi lßng nhau ®Êy

                        Ai kÞp vÒ lau n­íc m¾t cho m­a

                        ...

                         Nçi niÒm g× mµ ¸o ve ­ít ®Çm r¸ch n¸t

                        HiÖp sÜ cña mïa kh«ng cÊt næi b¶n nh¹c xa.

                                                                                    Khóc m­a

            M­a khãc v× n¾ng cø bá ®i râ rµng ®©y kh«ng ph¶i thiªn nhiªn thêi tiÕt n÷a råi. Vµ ¸o ve ­ít ®Çm r¸ch n¸t kia kh«ng thÓ cÊt næi b¶n nh¹c cña m×nh râ lµ mét tiÕng nÊc nghÑn cña c¸i nhí. Nh÷ng t©m tr¹ng vui buån hên nhí... th­êng ®­îc t¸c gi¶ göi g¾m vµo m­a tùa vµo m­a lÊy c¬n m­a lµm cí ®Ó gi·i bµy: Mét chiÒu hÌ/ Nh×n c¸nh b»ng l¨ng në/ Em tung lªn trêi nh÷ng giät m­a tÇm t· tù lßng m×nh (Hoµi niÖm mét chiÒu m­a); Xa x«i em ­íc mét ®iÒu/ Göi sang bªn Êy ®Çy chiÒu m­a r¬i (Mét chiÒu m­a)...

            NÕu m­a lµ biÓu t­îng cña t©m tr¹ng th× còng cã nghÜa r»ng m­a cã ®êi sèng cña nã. §êi sèng th× mªnh m«ng v« cïng. Trong th¬ Hµ ThÞ Thanh H¶i ®êi sèng ë ®©y giíi h¹n ë tuæi hoa niªn tuæi vµo ®êi. ë tuæi hoa niªn t©m tr¹ng diÔn biÕn thÊt th­êng nh­ thêi tiÕt theo tõng nÊc tuæi. Hoµi niÖm vÒ mét thuë hån nhiªn lóc d»n vÆt nhí nh­ muèn nÝu kÐo thêi gian l¹i: Ch¼ng thÓ nµo cßn gÆp nhau ®­îc n÷a/ Ph­îng vÉn hång cho con tim th¾p löa/ Ve kh¶n cæ khãc gµo xao x¸c kh«ng gian (Cã mét thêi ®i qua) khi v« t­ hån nhiªn ®Õn quªn c¶ tuæi mÑ: L¬ ®Ônh c¶ nh÷ng ®iÒu mÑ nh¾c/ §Ó xu©n vÒ h»n tr¸n mÑ thêi gian (Mõng tuæi mÑ). Mét thuë t×nh yªu méng m¬ vµ kh¸t ch¸y nh­ng còng hµm chøa nh÷ng giËn hên tr¸ch cø bëi cã lÏ t×nh yªu ë tuæi hoa niªn ch­a ®ñ chÝn ®»m ch­a ®ñ tù tin ch¨ng: Th«i ®õng nãi n÷a t×nh yªu/ Giã b¹c t×nh thæi nh÷ng ®iÒu rÊt x­a... Bê vai gÇy d¸ng ®¬n c«i/ T×nh yªu nh­ tiÕng ®µn r¬i gi÷a chõng (Lôc b¸t gi· tõ)... Råi lµ nh÷ng m©u thuÉn trong t©m tr¹ng yªu cã ¸nh m¾t ®¾m ®uèi nh×n m×nh mµ m×nh th× n«ng næi ch¼ng nhËn ra khi xa råi míi chît xuýt xoa tiÕc nuèi. Gi¶ vê còng lµ mét m©u thuÉn trong yªu: DÉu sãng s¸nh t©m hån nô c­êi anh th©n thiÕt/ Còng ®µnh dèi lßng cho nh÷ng phót hån nhiªn... T©m tr¹ng yªu cßn gãc c¹nh kh¸c n÷a lµ sù tØnh t¸o dÉu cã mª ®¾m nång ch¸y dµo d¹t còng kÞp nhËn ra giíi h¹n cña nã: Em ng©y th¬ ®em nhãm löa tim m×nh/ §Ó bïng ch¸y nh÷ng kh¸t khao v« téi/... Em b¾t ®Çu b»ng con ®­êng phÝa tr­íc/ B»ng t×nh yªu nu«i gi÷ mét ®êi/ Cã thÓ ngµy mai sÏ kh¸c/ Khi em vÒ víi kh¸t väng ®¬n c«i...

            §êi sèng cña m­a tr¨m h×nh v¹n tr¹ng. Êy lµ c¸i thuë hoa niªn ngËp trµn mµu cæ tÝch. V¹n vËt quanh m×nh lung linh huyÒn ¶o ch©n trêi xa s¸ng hång niÒm khao kh¸t. Nh­ng khi c¬n m­a kh«ng cßn lµ cæ tÝch cuéc sèng kh«ng chØ cã th¬m h­¬ng ngät ngµo cßn cã giã cã b·o cã m­a dµi n¾ng h¹n cã va vÊp khæ ®au... Nh÷ng bµi th¬ thuë vµo ®êi cña Hµ ThÞ Thanh H¶i ph¶n ¸nh ®êi sèng Êy. Cã thÓ kh¼ng ®Þnh r»ng lóc nµy th¬ H¶i ®· c¶ quyÕt nhËp cuéc cïng ®êi sèng x· héi th¬ b¾t ®Çu cã vÊn ®Ò h¬n cã ý nghÜa h¬n víi céng ®ång chÝnh ®iÒu ®ã ®· gîi më høa hÑn nh÷ng b­íc ®i bÒn v÷ng trªn nh÷ng chÆng ®­êng th¬ tiÕp theo. M¶ng th¬ nµy tuy cßn máng nh­ng ®· xuÊt hiÖn ch÷ng ch¹c nh÷ng bµi nh­: Nh÷ng ng­êi ®µn «ng quanh t«i C¶m nghÜ quª nghÌo M¶nh vì pha lª...

            NÕu bµi th¬ M¶nh vì pha lª lµ sù kh¸m ph¸ nhËn ch©n vµ t×m lèi cho h¹nh phóc:

                        ... Cã nh÷ng ngµy em ®¾m m×nh trong ¸nh s¸ng pha lª

                        C¸i h¹nh phóc s¸ng trong mµ mong manh dÔ vì

                        Ch¼ng ph¶i nh­ c©y tre thuë x­a nèi liÒn tr¨m ®èt n÷a

                        C©u thÇn chó ba lì quªn råi

                                                            nªn m¶nh vì vÉn ngæn ngang.

                        NÕu trong cuéc ®êi ch¼ng cã sù ®æi thay

                        Ai còng biÕt n©ng niu c¶ nh÷ng ®iÒu mong manh nhÊt

                        SÏ hÕt xãt xa sÏ v¬i dÇn tiÕng nÊc...

th× ë Nh÷ng ng­êi ®µn «ng quanh t«i t¸c gi¶ ph¸c th¶o hai ch©n dung hai sù ®èi lËp trong hai nöa thÕ giíi: ®µn «ng vµ ®µn bµ ®Ó råi quy tô vÒ mét mèi chung ®ã lµ tÝnh thiÕt yÕu kh«ng thÓ xa rêi. Ng­êi ®µn «ng tÊt bËt víi c«ng danh sù nghiÖp kh«ng chØ cã thÕ cßn m¶i mª víi bao niÒm l¹c thó kh¸c:

                        Hä véi v· nhãm löa

                        Råi véi vµng ra ®i

                        L­ít trªn con ®­êng ®Çy hoa

®· cã lóc quªn ®i bãng h×nh nhá nhoi mµ gÇn gôi th©n th­¬ng nhÊt cña ®êi m×nh:

                        Ng­êi ®µn bµ

                        Nhµu n¸t víi thêi gian

                        NÆng nhäc nhÆt th¸ng n¨m

                        XÕp vµo ch¨n chiÕu...

C¸i sù "quªn" Êy cña ng­êi ®µn «ng chØ bõng thøc khi mét nöa kia chøng tá ®­îc chøc phËn cña m×nh. ý t­ëng bµi th¬ ngÉm kü thÊy cã g× ®ã nh­ triÕt lý ©m d­¬ng cã nhu cÇu tÊt yÕu cña quy luËt sinh tån ®êi sèng.

            Bµi th¬ Nh÷ng ng­êi ®µn «ng quanh t«i lµ cao trµo cña lµn sãng c¶m xóc d©ng lªn tõ nh÷ng nçi niÒm giËn hên v« cí nh÷ng tr¸ch cø vu v¬ thuë hoa niªn bëi thÕ tËp th¬ GiËn m­a cã mét nguån m¹ch t©m hån t×nh c¶m vµ suy t­ mét dßng ch¶y kh¸ tËp trung xuyªn suèt tõ c¸i "T«i" ®Õn c¸i "Ta". Víi ­u ®iÓm næi bËt nh­ vËy ng­êi ®äc cã thÓ tr©n träng vµ hy väng ë chÆng ®­êng th¬ tiÕp theo cña Hµ ThÞ Thanh H¶i.

                               Lß cao nhum

More...

Lược thuật một số cuốn sách tiêu biểu về Hòa Bình

By


3. Sö thi thÇn tho¹i §Î ®Êt ®Î nu­íc

          


         N¨m 1976 lÇn ®Çu tiªn sö thi thÇn tho¹i §Î ®Êt ®Î n­íc s­u tÇm ë Hoµ B×nh ®­îc dÞch ra tiÕng ViÖt do NXB V¨n häc Ên hµnh ®­îc giíi thiÖu réng r·i tr­íc b¹n ®äc vµ giíi nghiªn cøu trong n­íc. C«ng tr×nh nµy do 3 t¸c gi¶: Qu¸ch Giao Th­¬ng DiÔm Bïi ThiÖn s­u tÇm vµ dÞch víi ®é dµi gÇn 6.000 c©u. Tr­íc ®ã n¨m 1975 b¶n song ng÷ M­êng-ViÖt do V­¬ng Anh Hoµng Anh Nh©n s­u tÇm ë Thanh Ho¸ còng ®­îc Ty v¨n ho¸ ®Þa ph­¬ng xuÊt b¶n. GÇn 20 n¨m sau n¨m 1995 nhµ xuÊt b¶n V¨n ho¸- Th«ng tin ®· cho ra m¾t tËp s¸ch vèn cæ v¨n ho¸ ViÖt Nam §Î ®Êt ®Î n­íc  cu¶ ViÖn §«ng nam ¸ Trung t©m khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n quèc gia do hai t¸c gi¶ Bïi ThiÖn vµ Tr­¬ng SÜ Hïng s­u tÇm biªn so¹n. §©y lµ c«ng tr×nh ®å sé vÒ §Î ®Êt ®Î n­íc b»ng tiÕng M­êng tiÕng ViÖt ghi trän ë Hoµ B×nh dµy trªn 2.000 trang sÏ ®­îc l­îc thuËt sau ®©y.

           C«ng tr×nh gåm 3 phÇn. PhÇn thø nhÊt giíi thiÖu sö thi thÇn tho¹i M­êng lµ di s¶n cæ ViÖt Nam phÇn thø hai giíi thiÖu néi dung §Î ®Êt ®Î n­íc b¶n dÞch tiÕng ViÖt phÇn thø ba giíi thiÖu néi dung §Î ®Êt ®Î n­íc b¶n phiªn ©m tiÕng M­êng.

          §Î ®Êt ®Î n­íc  bé s¸ch cña Bïi ThiÖn vµ Tr­¬ng SÜ Hïng gåm 61 môc. Cuèn s¸ch ®Ò cËp vÊn ®Ò thÇn tho¹i M­êng ph¶n ¸nh nhËn thøc vÒ thÕ giíi tù nhiªn vÒ cuéc chinh phôc tù nhiªn vµ nh÷ng nÐt lín trong ®êi sèng x· héi cña ng­êi ViÖt--M­êng thêi cæ ®¹i. HÖ thèng thÇn tho¹i M­êng kÕt hîp thµnh sö thi thÇn tho¹i §Î ®Êt ®Î n­íc ph¶n ¸nh cuéc sèng ®a d¹ng phong phó cña x· héi M­êng. §Î ®Êt ®Î n­íc lµ mét ®¬n vÞ t¸c phÈm trong ®ã thµnh phÈm v¨n häc gi÷ vai trß tiªu biÓu. T¸c phÈm gåm 3 néi dung diÔn x­íng: Mo tu«ng mo v¸i mo tiªu. TrËt tù diÔn x­íng cu¶ ¸ng sö thi nµy ®i liÒn víi tõng chÆng cña nghi thøc tæ chøc tang ma d©n téc M­êng.

          Mo tu«ng ®­îc cö hµnh sau khi ®Ëy kÝn n¾p quan tµi ng­êi chÕt vµ ®å cóng ®· bµy trªn bµn thê. ¤ng mo quay mÆt vÒ phÝa bµn thê ®Æt n¬i ®Çu thi hµi  mµ ®äc nh÷ng ¸ng mo thiªng liªng thÇn th¸nh vËn ®éng kü x¶o cña truyÖn thÇn tho¹i ®Ó x©y dùng ­íc lÖ vÞ thÇn cu¶ t©m thøc Fonklo M­êng. §ã chÝnh lµ dÊu Ên tÝn ng­ìng thê cóng tæ tiªn nßi gièng cña ng­êi nguyªn thuû ®­îc l­u truyÒn t¸i t¹o trong ¸ng sö thi tuyÖt vêi nµy. Néi dung cña Mo tu«ng lµ gióp linh hån ng­êi chÕt vÒ chèn M­êng ma n¬i c­ tró cu¶ thÕ giíi huyÒn bÝ. Thùc chÊt ®©y lµ nÎo vÒ chèn thuû tæ céi nguån sinh ra loµi ng­êi. PhÇn Mo tu«ng kÕt thóc sau hai ba ngµy diÔn x­íng.

          Mo v¸i bao gåm nh÷ng khóc ca miªu t¶ c¶nh huyÒn ¶o ë m­êng Ma m­êng Trêi. Qu¸ tr×nh diÔn x­íng thÓ hiÖn nh÷ng quan hÖ cuéc sèng cña c¸c d¹ng thÇn c¸ch li víi m­êng Ng­êi. Nghe mo v¸i ta ®­îc tiÕp cËn víi nh÷ng ph¸c ho¹ th©n thiÖn hoµnh tr¸ng thÊu ®­îc vÎ tha thiÕt mèi lo toan cña ng­êi sèng víi linh hån ng­êi chÕt. Néi dung phÇn nµy ngêi lªn vÎ ®Ñp phÈm gi¸ chÊt l·ng m¹n cu¶ con ng­êi khi hä v­ît qua chÆng ®­êng cña thêi kú nguyªn thuû. Nh÷ng khóc ca bi tr¸ng ®ã vÉn lÊp l¸nh ­íc m¬ lý t­ëng quan niÖm ®¹o ®øc tÇm nh×n thêi ®¹i kh¸t khao c¸i ®Ñp b»ng nh÷ng h×nh thøc phong phó ®a d¹ng. ë nöa ®Çu phÇn mo v¸i ®oµn l÷ kh¸ch trong câi ¶o t­ëng ®i th¨m nhËn mÆt dßng hä tæ tiªn ë m­êng Ma phÇn sau ®­îc mo dÉn lé lªn m­êng Trêi víi c¶nh thiªn ®­êng míi l¹.

          Mo tiªu lµ phÇn thø ba cña mo tang lÔ 12 ngµy ®ªm còng lµ phÇn næi bËt chñ ®Ò cña sö thi §Î ®Êt ®Î n­íc. Còng gièng nh­ hai phÇn trªn «ng mo dÉn d¾t linh hån ng­êi chÕt vµ ®oµn l÷ kh¸ch  trong ¶o t­ëng ®i th¨m hÕt m­êng Ma m­êng Trêi vµ b©y giê trë l¹i th¨m câi ®Êt m­êng Ng­êi. ¤ng mo kÓ nh÷ng c©u chuyÖn h×nh thµnh vò trô khai thiªn lËp ®Þa lÞch sö sinh ra mu«n loµi mäi vËt lµ thuû tæ gèc g¸c loµi ng­êi. KÕt thóc mo tiªu còng lµ lóc c¶ m­êng b¶n chuÈn bÞ ®­a quan tµi ng­êi chÕt ra nghÜa ®Þa.Trong lóc ®­a ®¸m cßn diÔn ra c¸c khóc ca bi ai cuæi ®øt cuæi l×a cuæi l¹i... §©y lµ lêi ca thiªng liªng d©ng ng­êi qu¸ cè r¨n d¹y ng­êi ®êi ë l¹i ¨n ë t­¬ng th©n t­¬ng ¸i.

          Tãm l¹i §Î ®Êt ®Î n­íc lµ sù kÕt hîp nhuÇn nhuyÔn nh÷ng liªn khóc thÇn tho¹i víi nhau. H×nh thøc diÔn x­íng g¾n liÒn víi ®êi sèng v¨n ho¸ vµ t©m linh ng­êi x­a. Nh÷ng gi¸ trÞ nguyªn thuû ®ã vÉn cßn tån t¹i trong thêi ®¹i x· héi M­êng b­íc sang ng­ìng cöa v¨n minh.

         

More...

Lược thuật một số cuốn sách tiêu biểu về Hòa Bình

By

 

         2. Ngu­êi M­uêng ë Hoµ B×nh

  

            T¸c phÈm nghiªn cøu d©n téc häc Ng­uêi M­uêng ë Hoµ B×nh  cña TrÇn Tõ tøc lµ nhµ d©n téc häc gi¸o s­ Tõ Chi do Héi khoa häc lÞch sö ViÖt Nam xuÊt b¶n n¨m 1996. Néi dung cuèn s¸ch gåm ba phÇn chÝnh: Ruéng lang C¹p v¸y M­êng vµ Vò trô luËn M­êng qua ®¸m tang.

          Cã thÓ nãi ®©y lµ ba c«ng tr×nh nghiªn cøu quan träng nhÊt cña Tõ Chi vÒ ng­êi M­êng Hoµ B×nh. C¶ ba c«ng tr×nh ®Òu cã tiÒn ®Ò xuÊt hiÖn rÊt sím. PhÇn Ruéng lang t¸c gi¶ giíi thiÖu trong t¹p chÝ Nghiªn cøu lÞch sö sè 133 n¨m 1976 víi tªn bµi "Xung quanh c¸c h×nh thøc khai th¸c ruéng lang". PhÇn C¹p v¸y M­êng ®· ®­îc c«ng bè trong cuèn s¸ch Hoa v¨n M­êng ( NXB V¨n ho¸ d©n téc 1978). PhÇn Vò trô luËn M­êng qua ®¸m tang ®­îc c«ng bè víi tªn gäi "C¸i sèng vµ c¸i chÕt trong quan niÖm cæ truyÒn cña ng­êi M­êng" ®øng tªn t¸c gi¶ TrÇn Tõ (tøc Tõ Chi) vµ B¹ch §×nh (tøc Qu¸ch Giao) trong t¹p chÝ Nghiªn cøu lÞch sö th¸ng 9 10 /1971.

          PhÇn Ruéng lang cã ®é dµy 86 trang gåm 7 tiÓu ®Ò môc: X· héi M­êng cæ truyÒn; §Æc ®iÓm lo¹i ruéng lang; Hai h×nh thøc x©u vµ nâ; Khai th¸c ruéng riªng vµ ph¸t canh thu t«; Tãm t¾t; Phô lôc chó thÝch vµ B¶n tæng hîp thèng kª t×nh h×nh ruéng n­íc ë xãm §óng x· Tó S¬n huyÖn Kim B«i vµo kho¶ng n¨m 1935.

          X· héi M­êng cæ truyÒn ph©n ho¸ thµnh hai líp ng­êi (hai ®¼ng cÊp) ®ã lµ Lang (líp trªn líp thèng trÞ) vµ ng­êi d©n (líp d­íi líp bÞ trÞ). Líp bÞ trÞ tù ph©n thµnh ba tÇng nhá. Ëu eng lµ nh÷ng ng­êi gióp Lang qu¶n lý con ng­êi ®Êt ®ai. Nhµ noäc lµ phÇn lín c­ d©n c¸c ®Þa phËn ph¶i g¸nh v¸c c¸c h×nh thøc lao ®éng cho Lang. D­íi cïng lµ Noäc khäi ( hay Tù roong) lµ bé phËn c­ d©n chØ lµm n­¬ng rÉy bÞ coi th­êng nh­ng l¹i tho¸t khái sù g¸nh v¸c c¸c h×nh thøc lao ®éng cho Lang.

          Lang ®iÒu khiÓn x· héi b»ng c¸c tæ chøc dßng hä tËp trung trong mét m­êng. C¸c dßng hä d©n c­ tró ë m­êng nµo th× lÖ thuéc Lang m­êng Êy. Chi nh¸nh tr­ëng hä ®øng ®Çu m­êng gäi lµ Lang cun (hay gäi lµ Lang ®¹o) trùc tiÕp n¾m nh÷ng lµng m­êng n»m ë vÞ trÝ trung t©m gäi lµ ChiÒng. C¸c lµng n»m ngoµi ChiÒng do c¸c chi nh¸nh thø cai qu¶n nh­ng vÉn phô thuéc Lang cun tr­ëng hä.

          Ruéng ®Êt thuéc quyÒn h­ëng thô cña Lang cun ®­îc khai th¸c b»ng ba d¹ng lao dÞch: X©u lµ h×nh thøc lao dÞch tËp thÓ nâ lµ h×nh thøc lao dÞch c¸ thÓ h×nh thøc thø ba lµ c¸c con hÇu ®Çy tí n« lÖ gia ®×nh nhµ Lang hoÆc ®¹i diÖn c¸c nãc nhµ trong m­êng thay phiªn ®Õn lao dÞch t¹i nhµ Lang.

          T¸c gi¶ cuèn s¸ch ®· kh¼ng ®Þnh vÊn ®Ò ruéng Lang liªn quan mËt thiÕt ®Õn sù tån t¹i cña chÕ ®é nhµ Lang. C¾t nghÜa hiÖn t­îng ph©n chia ruéng Lang ra nhiÒu hé tÊt yÕu dÉn ®Õn sôp ®æ. T¸c gi¶ còng nªu gi¶ thiÕt vµo thêi kú cùc thÞnh cña chÕ ®é nhµ Lang chÕ ®é ruéng Lang ®· tËp trung ®­îc søc m¹nh ®Ó khi cÇn cã thÓ huy ®éng nhanh chãng binh M­êng tËp luyÖn b¶o vÖ bê câi më réng ®Þa vùc h×nh thµnh ®­îc xø M­êng nh­ ngµy nay.

          VÒ c¹p v¸y M­êng t¸c gi¶ kh¼ng ®Þnh ®ã lµ bé phËn kh¨ng khÝt cña n÷ phôc M­êng. Kh«ng nh÷ng thÕ nã cßn chiÕm vÞ trÝ quan träng bËc nhÊt trong nÒn nghÖ thuËt t¹o h×nh cæ truyÒn ng­êi M­êng. Cã thÓ xem c¹p v¸y lµ b»ng chøng phæ biÕn ®éc ®¸o vµ hïng hån nhÊt cßn sãt l¹i cho ®Õn ngµy nay vÒ nghÖ thuËt t¹o h×nh cæ truyÒn ng­êi M­êng mét nÒn nghÖ thuËt cã lÏ vèn phong phó nhiÒu h¬n thÕ.

          Tõ Chi lµ ng­êi ®Çu tiªn vµ lµ ng­êi gi¶i m· s©u s¾c nhÊt nh÷ng h×nh ho¹ trong hoa v¨n M­êng mµ biÓu hiÖn tËp trung ë ho¹ tiÕt c¹p v¸y vÒ mèi liªn hÖ cña nã víi hoa v¨n trªn mÆt trèng ®ång §«ng S¬n biÓu t­îng cao nhÊt cña thêi ®¹i v¨n minh ®ång thau. LËp luËn cu¶ Tõ Chi tËp trung vµo nh÷ng vÊn ®Ò chñ yÕu sau ®©y.

          Trªn mÆt trèng ®ång ®­îc bè côc chung vµ bè côc trßn. C¹p v¸y M­êng triÓn khai bè côc trßn Êy thµnh bè côc th¼ng. C¸c vµnh trßn hoa v¨n chuyÓn thµnh nh÷ng gi¶i th¼ng. MÆt trêi vßng trßn trung t©m tù ph©n thµnh nhiÒu tiªu b¶n cïng nèi nhau kÕt thµnh chuçi trªn gi¶i th¼ng réng b¶n cña c¹p v¸y gäi lµ rang trªn. C¸c gi¶i hÑp b¶n chøa m« tÝp ®éng vËt tøc lµ c¸i loãng t¹o thµnh rang d­íi c¹p v¸y. Trong vËn ®éng triÓn khai bè côc trßn thµnh bè côc th¼ng c¸c ng«i sao vµ c¸nh xÕp c¹nh nhau suèt chiÒu ngang rang trªn chØ lµ biÕn thÓ cu¶ mÆt trêi trung t©m mÆt trèng ®ång. Cßn nh÷ng ®éng vËt ng­êi thuyÒn vµ nhµ th× ®· th«ng qua c¹p v¸y mµ chuyÓn thµnh hÇu hÕt lµ ®éng vËt mçi loµi chiÕm riªng mét roãng.

          C¹p v¸y M­êng gåm hai lo¹i hoa v¨n h×nh häc vµ hoa v¨n ®éng vËt. M« tÝp h×nh ho¹ c¹p v¸y chÝnh lµ m« tÝp h×nh ho¹ trèng ®ång cæ. Cã ®iÒu kü thuËt dÖt kh«ng thÓ bª nguyªn si vµnh trßn mÆt trèng ®ång mµ biÕn chóng thµnh h×nh vu«ng qu¶ tr¸m hay h×nh g·y gãc trªn c¹p v¸y. DÊu Ên hoa v¨n trèng ®ång thÓ hiÖn ë c¹p v¸y lµ hoa v¨n ®éng vËt. Còng nh­ trèng ®ång c¹p v¸y dµnh vÞ trÝ hµng ®Çu cÇu kú tinh x¶o kh¸i qu¸t vµ Ên t­îng nhÊt cho hoa v¨n ®éng vËt.

          Tõ nh÷ng nhËn ®Þnh trªn t¸c gi¶ ®· rót ra nh÷ng kÕt luËn s¾c s¶o: Riªng ng­êi M­êng cã thÓ nãi hä lµ téc ng­êi mang nhiÒu phÈm chÊt cña nÒn v¨n minh §«ng S¬n. C¸c yÕu tè cu¶ nghÖ thuËt s¬ sö ®­îc ng­êi M­êng cÊu tróc ho¸ l¹i theo mét tinh thÇn cu¶ riªng hä. C¹p v¸y M­êng ph¶ ra h­¬ng vÞ cña s¬ sö t¹o cho nã s¾c th¸i rÊt M­êng kh«ng lÉn vµo ®©u ®­îc.

          VÒ vò trô luËn M­êng qua ®¸m tang Tõ Chi kh¼ng ®Þnh ng­êi M­êng chÊp nhËn mét hÖ thèng vò trô nhiÒu tÇng rÊt hoµn chØnh "Ba tÇng bèn thÕ giíi" mµ tÇng thÊp nhÊt bao gåm hai thÕ giíi mét d­íi ®Êt mét d­íi n­íc. Thùc ra ta biÕt r»ng hai thÕ giíi bªn d­íi cña ng­êi M­êng: M­êng b»ng d­íi (©m phñ) m­êng Vua khó (thuû phñ) kh«ng ®ãng vai trß g× trong viÖc khu©n xÕp th©n phËn cuèi cïng dµnh cho ng­êi võa chÕt ®ang thùc hiÖn tang ma. Dï sao thiÕu chóng th× kh«ng cã vò trô ba tÇng bèn thÕ giíi mµ vò trô nµy hiÖn lªn qua t©m lý ng­êi M­êng thêi ch­a xa nh­ mét cÊu tróc h÷u thøc. Ba tÇng vò trô lµ: TÇng trêi tÇng mÆt ®Êt vµ tÇng ©m d­íi mÆt ®Êt. Bèn thÕ giíi lµ: M­êng B»ng m­êng Ma m­êng D­íi vµ m­êng Khó.

          Ng­êi M­êng sèng trong x· héi ®· ph©n ho¸ thµnh nh÷ng tÇng líp. Tõng dßng hä cø gi÷ chøc vµ phËn cña m×nh kh«ng g× x¶y ra ®Ó cã thÓ thay ®æi ®iÒu ®· cè ®Þnh Êy tõ ban ®Çu. ChÝnh v× thÕ mµ ng­êi M­êng ®· dùng nªn (mÆc dï trong t­ëng t­îng) mét vò trô gåm ba tÇng bèn thÕ giíi.

          PhÇn cuèi cña c«ng tr×nh nghiªn cøu vò trô luËn M­êng Tõ Chi ®Æt vÊn ®Ò: Ph¶i ch¨ng vò trô ba tÇng bèn thÕ giíi cña ng­êi M­êng lµ mét vò trô duy nhÊt? Vò trô ba tÇng bèn thÕ giíi kh«ng nh»m ®Ò ra mét lêi gi¶i ®¸p nµo cho th©n phËn cuèi cïng cña ng­êi võa mÊt. Nã ®­îc sö dông lµm khung cho t­ duy thÇn tho¹i gãp phÇn víi thÇn tho¹i ®Ó ®Æt ra vÊn ®Ò sè kiÕp cña con ng­êi gi÷a trêi vµ ®Êt gi÷a t­ duy vµ b¶n n¨ng. Vò trô ba tÇng bèn thÕ giíi gãp phÇn tho¶ m·n nh÷ng ®ßi hái cña con ng­êi trªn c¶ hai mÆt tinh thÇn vµ t×nh c¶m qua ®ã cñng cè lßng tin cña con ng­êi vµo cuéc sèng céng ®ång.

More...

Lược thuật một số cuốn sách tiêu biểu về Hòa Bình

By

  

     1. Ng­uêi Mu­êng ®Þa lý nh©n v¨n vµ x· héi



         B¶n dÞch cña Së VHTT Hoµ B×nh NXB Lao ®éng in n¨m 2007 dµy 864 trang 36  trang minh ho¹ víi 176 h×nh 151 b¶n ¶nh.

          §Ó cã cuèn s¸ch vÒ d©n téc M­êng nµy TiÕn sÜ Quydiniª ph¶i mÊt 15 n¨m nghiªn cøu kh¶o s¸t ®äc vµ viÕt. Víi nguån tµi liÖu cø liÖu phong phó ®­îc tr×nh bµy mét c¸ch khoa häc t¸c phÈm Ng­êi M­êng (LesMuong)- ®Þa lý  nh©n v¨n vµ x· héi lµ mét c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ ng­êi M­êng kh¸ toµn diÖn vµ s©u s¾c ®­îc nhiÒu nhµ khoa häc trong vµ ngoµi n­íc ®¸nh gi¸ cao.

          Víi nh÷ng kh¸i niÖm khoa häc t¸c gi¶ ®· giíi thiÖu  ®Æc tr­ng ®Þa lý häc cña khu vùc ng­êi M­êng cÊu tróc ®Þa chÊt lôc ®Þa b¶n ®å Ch©u ¸ vµ §«ng D­¬ng.

          Nãi vÒ thÕ ®Êt t¸c gi¶ miªu t¶ dßng ch¶y con S«ng §µ trªn ®Þa phËn Hoµ B×nh tõ t©y b¾c xu«i ®«ng nam ®Õn Kú S¬n l¹i vßng lªn phÝa b¾c gÆp con s«ng Hång. S«ng §µ ë ®é cao khi vµo ®Õn ®Þa phËn Hoµ B×nh ph¶i len lái ch¶y qua c¸c khe nói ( hai bªn bê lµ nói ®¸ dùng ®øng) bÞ c¸c ®Ëp n­íc tù nhiªn b»ng ®¸ lµm bÕ t¾c bçng s«i rÐo lªn t¹o ra phong c¶nh hïng vÜ ®­êng bÖ vµ trang nghiªm (nãi vÒ ®o¹n ghÒnh Bê nay ®· n»m d­íi ®¸y lßng hå  thuû ®iÖn). Con s«ng ®i hÕt c¸c d·y nói ®¸ th× gÆp thung lòng Ph­¬ng L©m Kú S¬n réng r·i h¬n. Bëi thÕ nã ®· ®Ó l¹i hai bªn bê mét d¶i phï sa mµu mì vµ mçi lóc cµng më réng thªm vÒ phÝa b¾c khi gÇn s¸p nhËp víi s«ng Hång. §äc qua nh÷ng trang viÕt nµy ta cã thÓ h×nh dung ®­îc thÕ ®Êt thÕ nói ë vïng nµy nghiªng theo dßng ch¶y con s«ng thoai tho¶i  vÒ phÝa ®ång b»ng ch©u thæ B¾c Bé.

          Nãi vÒ nói t¸c gi¶ còng cã c¸i nh×n võa bao qu¸t võa chi tiÕt ph¸c nªn mét ®Þa ®å gå ghÒ xï x× ngæn ngang g©n guèc nh×n vµo dÔ g©y c¶m gi¸c mÖt nh­ng còng ®­îc gi¶m nhÑ ®i nhê c¸c thung lòng trßn cã nh÷ng thöa ruéng bËc thang cã dßng suèi nhá cã b¶n lµng Èn hiÖn thÊp tho¸ng cïng bãng cau lïm tre...

          §Þa thÕ s«ng nói ®ã lµ ®Þa vùc c­ tró cña ng­êi M­êng. Hä ­a lùa chän c¸c cao nguyªn s­ên nói thung lòng thÝch suèi ch¶y xiÕt h¬n lµ s«ng réng ®Ó t¹o nªn c¸c c¸nh ®ång bËc thang. Ng­êi M­êng sèng tËp trung liÒn mét d¶i bao gåm tØnh Hoµ B×nh b¾c Thanh Ho¸ S¬n T©y Hµ §«ng Phó Thä S¬n La... cã xen kÏ nhiÒu d©n téc kh¸c tuú tõng vïng ®Êt mµ sù xen kÏ ®Ëm  nh¹t kh¸c nhau nh­ng khèi c­ tró trung t©m vµ ®­îc coi lµ quan träng nhÊt lµ Hoµ B×nh vµ b¾c Thanh Ho¸.

          Nãi vÒ viÖc tiÕp xóc víi nÒn v¨n minh bªn ngoµi t¸c gi¶ cuèn s¸ch ®· nhËn xÐt: TÊt c¶ nh÷ng tiÕn bé vÒ vËt chÊt cña ng­êi Ph¸p nh­ xe h¬i m¸y bay chiÕu bãng m¸y thu thanh ®iÖn tho¹i... ®­îc phÇn lín ng­êi M­êng biÕt ®Õn nh­ng ®ã kh«ng ph¶i lµ kü thuËt hoµn chØnh nhÊt ®Ó cã thÓ söa ®æi ®­îc cuéc sèng cña hä v¶ l¹i kÓ c¶ kü thuËt hoµn chØnh còng nh­ kü thuËt ®¬n gi¶n hä cã mét sù ghÎ l¹nh khiÕn ng­êi Ph¸p ph¶i ng¹c nhiªn. Cho nªn mÆc dï cã sù tiÕp xóc nµo ®ã víi ng­êi ¢u ng­êi M­êng nh­ lµ mét ®iÒu dÜ nhiªn ®· kh«ng hoÆc lµ rÊt Ýt chÞu ¶nh h­ëng.

          VÒ nh©n chñng häc t¸c gi¶ nghiªn cøu vÒ ®Æc ®iÓm cña ng­êi phô n÷ vµ nam giíi M­êng nh­ sau: Phô n÷ cã tÇm vãc nhá bÐ trung b×nh lµ 1 47m tèi ®a 1 611m.. Vãc ng­êi th­êng nÆng nÒ vµ mËp m¹p kh«ng thÊy bÐo bÖu hiÕm cã tr­êng hîp gÇy n­íc da tr¾ng tãc ®en. C«ng viÖc ®ång ¸ng nÆng nhäc kh«ng lµm mÊt ®i sù dÞu dµng. Phô n÷ M­êng tho¶i m¸i ë mäi n¬i c¸i tù nhiªn  kÕt hîp c¸i phong nh·.

          §µn «ng th­êng khoÎ m¹nh tãc ®en l«ng mµy dµy nhuém r¨ng ®en. Hä rÊt thÝnh tai tõ mét kho¶ng c¸ch rÊt xa ph©n biÖt ®­îc tiÕng h­¬u nai hæ gÊu chim chãc... vµ ®Æc biÖt lµ giái b¾t ch­íc tiÕng kªu cu¶ chóng ®Ó dô chóng ®Õn gÇn mµ lõa b¾t. §µn «ng M­êng d¸ng ®i kh«ng nhanh l¾m kh«ng véi vµng thÝch uèng r­îu thËt thµ niÒm në hiÒn lµnh chËm hiÓu chËm hµnh ®éng chËm c¶m xóc...

          VÒ chç ë cña ng­êi M­êng t¸c gi¶ viÕt: Tõ mét rõng nhá nh« lªn mét bôi cau trong kÏ l¸ mét m¸i nhµ tranh hiÖn lªn mét chót khãi bèc lªn nh­ nh÷ng bøc mµn l¾ng nghe thÊy tiÕng chµy gi· g¹o ®ã lµ lµng M­êng. Lµng M­êng kh«ng ph¸t lé toµn bé mµ chØ ph¸t hiÖn tõng nhãm nhµ häp thµnh trªn mét diÖn tÝch réng. Lµng M­êng kh«ng th¼ng hµng kh«ng c©n ®èi gÆp nhµ sµn lµ dÊu hiÖu gÆp lµng M­êng.. Nguån suèi dßng suèi hay con s«ng nhá lµ c¸i l¹ch cña lµng tÊt c¶ mäi sinh ho¹t cña lµng M­êng th­êng tô tËp ë ®©y lÊy n­íc t¾m suèi gÆp gì t©m sù...

          Nhµ M­êng lµ nhµ sµn b»ng gç tre l¸ th­êng cã 4 gian vµ gian bªn ngoµi th­êng réng h¬n chñ yÕu dµnh lµm n¬i tiÕp kh¸ch còng lµ n¬i ®Æt bµn thê tæ tiªn. Nh÷ng gian tiÕp theo th­êng cã v¸ch ng¨n ®Êy lµ nh÷ng c¨n buång riªng trong gia ®×nh nÕu kh«ng ®­îc mêi th× ng­êi l¹ kh«ng ®­îc phÐp tù tiÖn vµo ®ã. Cuèi cïng lµ gian chøa thãc vµ c¸c ®å vËt kh¸c.

          Trong nhµ sµn cã mét kh«ng gian kh«ng réng nh­ng rÊt quan träng trong gia ®×nh M­êng ®ã lµ bÕp löa. BÕp löa ®Æt gÇn cöa ra vµo hay cöa sæ ®Ó khãi bÕp tho¸t ra vµ tr¸nh ho¶ ho¹n bªn c¹nh bÕp ®Æt èng n­íc dùng n¬i v¸ch nhµ. Gi÷a bÕp kª 3 hßn ®¸ nghiªng vµo nhau ngoµi tÝnh lîi Ých thùc tiÔn nã cßn lµ hiÖn th©n cu¶ ThÇn bÕp mét vÞ thÇn rÊt quan träng trong quan niÖm tÝn ng­ìng cña ng­êi M­êng.

          Ng­êi M­êng dùng nhµ kh«ng cÇn thî chuyªn m«n. Mét ng«i nhµ sµn h×nh thµnh lµ nhê sù céng h­ëng cña søc lùc cña c¶i céng ®ång lµng xãm tõ viÖc ®½n c©y trªn nói vËn chuyÓn vÒ lµng ®Õn khi gia chñ dän lªn nhµ míi. §ã lµ mét dÞp sinh ho¹t céng ®ång rÊt vui nhÊt lµ ngµy gia chñ lµm c¬m cÊt nãc vµ ®Æt bÕp. Ngµy nµy cã uèng r­îu cÇn mét lo¹i r­îu ®éc ®¸o uèng b»ng c¸ch mót qua mét èng c©y tróc nhá cÇn dµi kho¶ng h¬n mét mÐt. Hä ®Æt gi÷a nhµ mét chiÕc chum b»ng sµnh trong ®ùng ®Çy c¸i vµ n­íc r­îu nhiÒu cÇn tróc c¾m vµo miÖng chum mäi ng­êi ngåi vßng quanh cÇm cÇn uèng theo lêi hß c¸c bµi h¸t uèng r­îu mêi r­îu do mét Chñ ch¸m ®iÒu khiÓn.

          VÒ sinh ho¹t kinh tÕ t¸c gi¶ nªu nh÷ng ®Æc tr­ng sinh ho¹t truyÒn thèng cña ng­êi M­êng tõ s¨n b¾t ®Õn trång trät ruéng rÉy tõ viÖc sö dông s¶n phÈm thu ®­îc ®Õn ph­¬ng c¸ch øng xö ®Þnh h×nh nÐt v¨n ho¸ Èm thùc v¨n ho¸ giao tiÕp ®Ëm ®µ s¾c th¸i. Trong trång trät ng­êi M­êng thu s¶n phÈm tõ hai h×nh thøc canh t¸c ruéng vµ rÉy (RÉy t¸c gi¶ gäi lµ ruéng kh«). Ruéng lµ nh÷ng m¶nh ®Êt b»ng xÕp chång c¹nh nhau theo thÕ bËc thang dÔ trång vµ dÔ t­íi n­íc. RÉy lµm trªn s­ên ®åi s­ên nói ®é dèc cµng lín cµng khã lµm th­êng trång lóa vµ hoa mµu sau khi ®· chÆt ph¸ c©y vµ ®èt dän s¹ch. T¸c gi¶ nhÊn m¹nh kinh nghiÖm lµm ruéng cña ng­êi M­êng th«ng qua hÖ thèng t­íi tiªu cho c©y trång ®ã lµ viÖc lîi dông søc n­íc ®Ó ®­a n­íc t­íi tiªu cho c©y trång ®ã lµ viÖc lîi dông søc n­íc ®Ó ®­a n­íc lªn ruéng ë thÕ cao h¬n s«ng suèi (guång n­íc) ®ång thêi còng nªu nh÷ng ®Æc ®iÓm trong canh t¸c ruéng rÉy nh­ do ®iÒu kiÖn thiªn nhiªn ng­êi M­êng kh«ng sö dông ph©n bãn ®Ó ch¨m sãc c©y trång mµ c©y trång vÉn tèt hoÆc kh«ng chó träng trång v­ên nÕu cã th× rÊt s¬ sµi rau mµu hä trång xen ë n­¬ng rÉy.

          §Êy lµ nguån thøc ¨n chñ yÕu ®¶m b¶o cho sù sinh tån cña ng­êi M­êng. Ngoµi ra hä cßn cã tµi s¨n b¾n ë rõng nói vµ s«ng suèi. Ngoµi cung cÊp rau qu¶ tù nhiªn thiªn nhiªn quanh lµng cßn lµ nguån cung cÊp thùc phÈm quan träng cho cuéc sèng cña ng­êi M­êng. V× thÕ lµng nµo còng cã ph­êng s¨n tay s¨n chµi l­íi b¾t c¸ giái.

          Khi chuÈn bÞ mét b÷a ¨n lín viÖc ph©n c«ng lµm bÕp theo giíi tÝnh ®¸ng ®­îc chó ý. §µn bµ ë trong nhµ thæi c¬m nhÆt rau ®µn «ng chuÈn bÞ thÞt lîn thÞt gµ vÞt ngoµi s©n. Sau khi tÊt c¶ c¬m thÞt ®· chÝn hä ph©n phèi ra c¸c m©m b»ng l¸ chuèi. C¬m (th­êng lµ x«i nÕp) hä gãi trong l¸ chuèi cßn thÞt th¸i võa miÕng bµy gän gi÷a tµu l¸ chuèi (còng lµ m©m) bªn c¹nh ®Æt dóm muèi tr¾ng hay n­íc chÊm tù chÕ biÕn vµ mét hai b¸t canh b»ng c©y chuèi rõng.

          Víi ng­êi M­êng mÆc dï hoµn c¶nh tóng bÊn nh­ng s½n sµng vµ niÒm në mêi c¬m khi cã kh¸ch ®Õn nhµ. B÷a c¬m kh¸ch bao giê còng cã r­îu. Tr­íc khi uèng r­îu cÊt gia chñ mêi kh¸ch uèng r­îu cÇn. Tr­íc khi ®Æt m«i vµo chÐn chñ kh¸ch cïng n©ng chÐn r­îu lªn ngang tr¸n vµ cói ®Çu. ¤ng chñ nhµ mêi kh¸ch uèng vµ còng ch­a uèng c¹n khi kh¸ch ch­a lµm theo ý m×nh. NÕu kh¸ch kh«ng uèng th× lµ mét ®iÒu thÊt lÔ.

         

Hang Tr¹i (L¹c S¬n) mét ®iÓm kh¶o cæ häc ë tØnh Hoµ B×nh

Nãi vÒ mÆc t¸c gi¶ nh¾c ®Õn nghÒ trång b«ng nu«i t»m dÖt v¶i vµ nhuém cña ng­êi M­êng. §©y lµ mét c«ng nghÖ trong mäi gia ®×nh nh­ng chØ ®­îc thùc hiÖn vµo kho¶ng thêi gian nhµn rçi ruéng rÉy tranh thñ buæi tr­a buæi tèi hay m­a giã kh«ng ra ruéng ®­îc. S¶n phÈm tù s¶n tù sö dông trong ph¹m vi gia ®×nh lµ chñ yÕu kh«ng mÊy khi b¸n cã ch¨ng hä chØ trao ®æi hµng ho¸.

          QuÇn ¸o ch¨n mµn ®Þu lÔ vËt... b»ng v¶i trong nh÷ng cuéc lÔ tÝn ng­ìng ®Òu tõ nghÒ nµy mµ ra. Thµnh phÈm dÖt cu¶ hä chñ yÕu tõ b«ng vµ sîi t»m nªn cã mµu tr¾ng vµ vµng. §Ó c¸c ®å mÆc trªn phï hîp víi ®iÒu kiÖn sinh ho¹t vµo lao ®éng hä th­êng nhuém thµnh mµu chµm vµ n©u. QuÇn ¸o ®µn «ng ®­îc nhuém mµu n©u tõ nguyªn liÖu vá c©y v¸y ®µn bµ nhuém n­íc l¸ chµm. C¸c nguyªn liÖu trªn ®­îc gi· vôn ®un s«i ch¾t lÊy n­íc vµ ng©m v¶i trong vµi ba ngµy sau ®ã ph¬i kh« vµ c¾t kh©u thµnh quÇn ¸o.

          ViÖc c­íi xin cña ng­êi M­êng ®­îc t¸c gi¶ t×m hiÓu vµ cã nhËn xÐt vÒ sù kh¸c nhau ë chi tiÕt cña h×nh thøc: Mua con d©u vµ mua con rÓ. Mua con d©u lµ h×nh thøc phæ biÕn nhÊt. ViÖc c­íi xin th«ng th­êng b»ng c¸ch mua con d©u ph¶n ¸nh ®Þa vÞ uy tÝn vµ sù giµu nghÌo hai gia ®×nh th«ng gia. Tr×nh tù c¸c cuéc th¨m hái s¬ bé tÝnh chÊt ®å lÔ c¸c nghi thøc kÌm theo c¸c lÇn trao ®æi x¸c nhËn lÔ ¨n hái ®¸nh dÊu ngµy c« d©u tõ gi· gia ®×nh cha mÑ ®Î ®Ó vÒ nhµ chång tÊt c¶ ®Òu gièng nhau dï lµ gi¶n dÞ nhÊt.

          Mua con rÓ còng gièng nh­ cuéc h«n nh©n mua con d©u. Tr­íc khi cã cuéc h«n nh©n nµy bªn nhµ g¸i ®¸nh tiÕng tr­íc lµ gia ®×nh bÊt h¹nh kh«ng cã con trai muèn nhËn con trai lµm con nu«i ®Ó nèi dâi thê phông tæ tiªn. NÕu nhµ trai ®ång ý cuéc h«n nh©n sÏ diÔn ra vµ con rÓ sÏ ë lu«n bªn nhµ bè mÑ vî (t¸c gi¶ gäi mua con rÓ lµ kh«ng chÝnh x¸c ph¶i gäi lµ ë rÓ v× tÊt c¶ mäi lÔ vËt ®¸m c­íi vÉn do nhµ trai bá ra nh­ mua d©u. ë rÓ cã thÓ truyÒn ®êi nèi dâi bªn nhµ vî cã thÓ ®Õn hÕt ®êi bè mÑ vî cã thÓ vµi n¨m l¹i trë vÒ bªn néi).

          Nghiªn cøu vÊn ®Ò tæ chøc x· héi lµng M­êng t¸c gi¶ nh¾c ®Õn ®Æc ®iÓm ý thøc cña ng­êi M­êng r»ng ng­êi M­êng rÊt cã tr¸ch nhiÖm c¸ nh©n trong mét tËp ®oµn nhÊt ®Þnh: Gia ®×nh lµng xãm vµ mét møc ®é nµo ®ã lµ Tæng nh­ng kh«ng nhËn thøc ®­îc tr¸ch nhiÖm vµ sù ®oµn kÕt x· héi më réng ra ®Õn bªn ngoµi.

          Ng­êi ®øng ®Çu mét l·nh ®Þa lµ Lang cun (ngµnh c¶) vµ Thæ tao (ngµnh thø) cña mét dßng hä cha truyÒn con nèi. Tõ Lang cun ®Õn ng­êi d©n lµ mét quan hÖ khÐp kÝn eo hÑp kh«ng më réng kh«ng nh×n ra t­¬ng lai bëi vËy mçi vïng M­êng do mét Lang cun cai qu¶n ®Òu sinh ra nh÷ng luËt lÖ riªng ®Ó trãi buéc nhau th­êng d©n rÊt khæ mµ hä lang rÊt sung s­íng.

          ViÖc thê cóng tæ tiªn trong gia ®×nh M­êng t¸c gi¶ nh¾c ®Õn quan hÖ vÒ c¸i chÕt vµ cuéc sèng sau c¸i chÕt ë ®ã ®­îc quan niÖm nh­ lµ cuéc sèng trªn mÆt ®Êt. Ng­êi M­êng cã nçi sî h·i vÒ ho¹t ®éng cña ng­êi chÕt vµ còng mong muèn ng­êi chÕt ®­îc yªn t©m b»ng c¸ch ch¨m sãc ®Õn ®êi sèng no ®ñ cña ng­êi ë bªn kia thÕ giíi. ViÖc thê cóng tæ tiªn biÓu hiÖn lßng thµnh vµ kiªng kþ nh÷ng ®iÒu v« lÔ tr­íc bµn thê.

          Kh¸c víi nghiªn cøu thê cóng tæ tiªn t¸c gi¶ chØ nªu quan niÖm viÖc thê cóng céng ®ång ®­îc t¸c gi¶ m« t¶ chi tiÕt h¬n vÒ c¸c nghi lÔ c¸ch ®Æt vÞ trÝ vµ bµn thê. ViÖc thê cóng chung cña lµng xãm chñ yÕu lµ ba h×nh thøc: Thµnh hoµng Thæ c«ng vµ ThÇn nói. N¬i thê Thµnh hoµng ph¶i cã miÕu thiªng riªng thê Thæ c«ng vµ ThÇn nói chñ yÕu ®Æt theo c¸c gia ®×nh. Mäi ®å vËt b»ng cuéi b»ng s¾t ®ång hun gang... t×m nhÆt ®­îc trong ®Êt ®Òu ®­îc gi¶ thiÕt coi nh­ cã kh¶ n¨ng xua ®uæi tµ ma phßng ngõa bÖnh tËt vµ ch÷a bÖnh.

          VÒ c¸c phong tôc tËp qu¸n t¸c gi¶ nghiªn cøu c¸c vÊn ®Ò sinh në ma chay lÔ tÕt vµ mét sè phong tôc kh¸c.

          ë ng­êi M­êng cã chöa lµ dÉn tíi sinh në bao giê còng ®­îc gia ®×nh hoan nghªnh ®ãn mõng vui vÎ. Lóc sinh ®Î ng­êi ta ®Æt dÊu hiÖu ë ®Çu cÇu thang hay ngoµi s©n ®Ó kiªng kþ ng­êi l¹ vµo nhµ. T¸c gi¶ gi¶i thÝch viÖc nµy nh­ sau: ViÖc kiªng kþ lµ ®Ó tr¸nh cho ng­êi ngoµi khái tiÕp xóc víi thø « uÕ trÎ s¬ sinh khái l©y bÖnh bªn ngoµi. Nh­ng ®ã kh«ng ph¶i lý do chñ yÕu mµ theo quan niÖm cña ng­êi M­êng lµ hä tr¸nh cho trÎ s¬ sinh gÆp ph¶i c¸i "vÝa xÊu" cña ng­êi l¹ cã thÓ g©y cho "c¸i vÝa" cña trÎ ®au èm quÊy khãc. Hä mong cho bµ mÑ vµ trÎ s¬ sinh mau chãng khoÎ m¹nh cøng c¸p nªn ®Æt gi­êng s¹p bªn c¹nh bÕp löa khi ra ®­êng ®øa trÎ ®­îc b«i mét vÖt nhä lªn tr¸n ®Ó tr¸nh ma xÊu nhËp vµo còng lµ ng¨n linh hån cña trÎ kh«ng tho¸t ra ngoµi.

          LÖ tôc ma chay cña ng­êi M­êng kh¸ phøc t¹p nh­ng cã ®iÒu ®ã lµ viÖc chung cña lµng xãm nªn tang gia ®ì lo kh©u phôc vô mÆc dï ma chay kÐo dµi ®Õn d¨m b¶y ngµy. Ngay sau khi ®­îc tin cã ng­êi chÕt trong lµng hµng xãm ®Òu ®Õn nhµ cã ng­êi chÕt ®em theo r­îu g¹o tiÒn gµ... tuú theo ®iÒu kiÖn tõng ng­êi tõng møc ®é quan hÖ víi gia chñ. Sù cã mÆt cña thÇy mo lµ rÊt quan träng vµ cÇn thiÕt. ThÇy mo sÏ lµm c¸c thñ tôc nghi lÔ bao gåm chñ yÕu lµ c¸c lo¹i mo: Mo lÔ mo vÝa mo v¸i (lÔ cóng) vµ mo ma (®­a linh hån ng­êi chÕt ®i vµ vÒ). TÊt c¶ c¸c buæi lÔ ma chay thÇy mo ®Òu mÆc mét chiÕc ¸o dµi mµu ®en xanh vµng hoÆc hoÆc ®á cã viÒn mµu t­¬ng ph¶n víi mµu nÒn ¸o ®éi chiÕc mò sÆc sì tua mµu cao vµ cã ®u«i d¶i sau l­ng.

          Trong x· héi M­êng cßn cã nh÷ng ng­êi chuyªn lµm nghÒ ma thuËt phï thuû. Hä còng cã bµn thê thÇn chñ nh­ thÇy mo vµ còng cã uy tÝn vÞ thÕ nhÊt ®Þnh trong céng ®ång lµng m­êng.

          Ngµy tÕt n¨m míi lµ ngµy vui mõng ®Çy ®ñ vµ dµi nhÊt. Nh÷ng ngµy cuèi cïng cña n¨m cò ng­êi M­êng tÊt bËt chuÈn bÞ cho tÕt nh­ gãi b¸nh ®i chî lau röa quÐt dän cñi löa... nh­ng thøc ¨n chÝnh lµ con lîn th× ®· ®­îc hä chuÈn bÞ tr­íc ®ã nhiÒu th¸ng bëi v× ngµy tÕt gia ®×nh nµo còng nhÊt thiÕt ph¶i cã con lîn ®Ó lµm cç tÕt vµ thÞt ­íp chua ¨n dÇn trong vµi th¸ng sau. Giê kh¾c giao hoµ n¨m cò vµ n¨m míi ng­êi M­êng cã tôc t¾m suèi víi mong ­íc gét röa nh÷ng ®iÒu xÊu trong ng­êi cÇu mong ®­îc khoÎ m¹nh trong n¨m míi.

          G¹o ®èi víi ng­êi M­êng cã mét gi¸ trÞ thÇn tho¹i t©m linh. BÊt cø lÔ cóng nµo còng ®Òu cã g¹o c¬m  (chñ yÕu lµ x«i nÕp). Tr­íc khi vµo vô gieo trång hay sau khi ®· thu ho¹ch ng­êi M­êng ®Òu cã lÔ cóng trë thµnh hÖ thèng nghi lÔ ®ång ruéng trong ®ã héi Khuèng mïa lµ quan träng vµ quy m« h¬n c¶. Ngoµi ra lÔ c¬m míi lÔ mõng n¨m míi lµ lÔ nghi n«ng nghiÖp chñ yÕu cÇu mïa cÇu søc khoÎ...

          Khi kÕt luËn cuèn s¸ch TiÕn sÜ Quydiniª viÕt: Sù hiÓu biÕt vÒ ng­êi M­êng cßn nhiÒu h¹n chÕ tuy vËy còng nhËn ra hä cã nhiÒu nÐt t­¬ng tù nh­ ng­êi ViÖt hiÓu biÕt ng­êi ViÖt lµ c¬ së niÒm tin khi nghiªn cøu ng­êi M­êng. Cã thÓ t×m thÊy nh÷ng h¹n chÕ cña cuèn s¸ch do gãc nh×n cña mét t¸c gi¶ nghiªn cøu ng­êi ngo¹i quèc song chóng ta kh«ng thÓ kh«ng ghi nhËn tr©n träng mét c«ng tr×nh d©n téc häc v¨n ho¸ häc thËt c«ng phu vµ ®Çu tiªn vÒ ng­êi M­êng ë ViÖt Nam.

More...

Thơ cho ba đứa con

By

 

C©y b­uëi cho con


      (
Cho con trai L ò Cao Anh)


Con sinh ra th× cha trång c©y b­uëi

Cha nghÜ vÒ c¸i tÕt Trung thu cña con


C©y bu­ëi tÝnh theo tuæi cña con

Cha yªu con quý con thÕ nµo víi c©y b­uëi còng thÕ.


Con lín lªn tõng ngµy tËp ¨n th«i bÕ

C©y b­uëi v­u¬n chåi tõng mïa quen n¾ng quen m­ua


Con b¶y tuæi ®i tru­êng l¶nh lãt chim ca

C©y b­uëi táa cµnh chim vÒ ®Ëu vui rÝu rÝt.


§Õn ngµy con khoe ®­uîc ®iÓm m­êi tËp viÕt

Cha bçng nh×n ra v­uên c©y b­ëi në ®­ua h­u¬ng.


H«m nay ®uæi theo nh÷ng b­uíc ch©n Trung thu lon ton

Con «m tr¸i b­ëi ®Õn tr­uêng nhu­ «m mÆt tr¨ng ®Çy ®Æn


Con «m tr¸i b­uëi c¹nh m×nh nhu­ ®iÓm mu­êi chÝn ch¾n

 Víi cha h¹nh phóc nµo h¬n ®­uîc thÕ con ¬i!




Råi ngµy mai con §i

     
     Con gái đầu của Lò Cao Tuấn


Råi ngµy mai con xuèng nói

Ngì ngµng

§Êt réng trêi thÊp

B­uíc ®Çu tiªn

Con vÊp gãt ch©n m×nh.                                                   


Råi ngµy mai con xuèng nói

GÆp phè ph­uêng ng· b¶y ng· m­uêi

GÆp lßng ng­uêi ®á vµng ®en tr¾ng

Mçi lÇn vÊp mét b­uíc ®i

SÏ sùc nhí ng­êi thÇy trªn nói.


Bè mÑ cho con c¸n r×u l­uìi h¸i

Vung mét s¶i quang ba ngän ®åi

Nhu­ng ch­ua ®ñ mo c¬m tay n¶i

Trªn ®u­êng xa vÒ phÝa ch©n trêi.


Ng­uêi thÇy ngåi lÆng lÏ su­¬ng khuya

¸o cæ l«ng

kh«ng ng¨n ®­uîc rÐt rõng nhu­ chÝch

Ch¨m gi¸o ¸n

nhu­ vun tõng ®èm than tÝ t¸ch

Th¾p löa hång Êm m·i tim con.


Ngän löa Êy lµ mo c¬m khi ®ãi

Lµ chiÕc gËy con vÞn ®u­êng mu­a

Lµ ngãn tay gâ vµo chèt cöa

PhÝa sau kia réng më nô c­uêi.


Ngµy mai con xuèng nói

Cïng tay n¶i hµnh trang ®Çu tiªn

§i nhu­ suèi ch¶y vÒ víi biÓn

Chí quªn m¹ch ®¸ céi nguån.

 


Ảnh tư liệu Lò Cao Nhum

Tãc tr¾ng


            (
Cho con gái Lò Thị Đan Hương )



Con g¸i ót rãc r¸ch ®Çu t«i

Tãc tr¾ng!


GiËt m×nh vu v¬

Bèn m­u¬i n¨m lª la

Giã bôi.


Con g¸i ót døt ®i

Nçi cñ gõng vµ niÒm l¸ ®u ®ñ

M­uu sinh phËp phï

Gai rõng nói ®¸.


T«i «m niÒm mÆt trêi

Con g¸i ót sÏ l¹i trång cho t«i

M­uît mµ

Rõng m©y Êm.


XÕp l¹i thÕ ngåi ngay ng¾n

BÖ vÖ ®iÕu thuèc lµo

T«i khoan thai th¶ lµn m©y l÷ng th÷ng.

More...

Bắt vợ

By

 

B¾t vî



Cöa ®ãng then cµi

MÆt trêi cña cha

M¨t tr¨ng cña mÑ

Ng«i sao h¬ hí chåi non

Cöa ®ãng then cµi.


Qua ch¹p sang giªng

Con chim Xªnh t×m b¹n

Con chim D× gäi ®«i

D¶i su­¬ng ©u yÕm trêi víi ®Êt.


Nghiªng lßng r×nh khe v¸ch

Ng¶ tim ngãng buång trong

§©u lµ trêi lµ ®Êt

§©u lµ vu«ng lµ trßn.


TiÕng khÌn hæn hÓn

Khua l¹o x¹o con ®u­êng ®¸ sái

Bçng l¸ch qua khe liÕp

Vå dèc nói

Chép rõng ró

BÕ bæng thiªn thÇn

NhÑ nhâm hßa vµo s­u¬ng ban mai.


Ảnh tư liệu Lò Cao Nhum

More...

Khi em lên xe hoa

By

 

Khi em lªn xe hoa
 


Khi em lªn xe hoa

Anh vÒ ngåi bªn nói

Nghe th¸c nguån n­uíc ®uæi

Gi¸ l¹nh mét gãc trêi.


Thñy chung nói ®øng ngåi

Rõng ngæn ngang mu«n nçi

Tr«ng n­uíc th× vêi vîi

Mét mµu xanh m«ng lung.


Sao Mai th× ngîp rõng

Sao H«m th× ng¬p nói

Hái c©y th× giã thæi

Hái cµnh th× su­¬ng bay.


Anh hái c¶ suèi ®Çy

Thñy triÒu ®ang ra biÓn

§Ó nói lµnh Èn hiÖn

§©u nång th¾m ®Êt trêi.


Xe hoa ®· hoa råi

Chë hu­¬ng vµo vÜnh viÔn

Giã mai cßn vÇn chuyÓn

Xao x¸c trêi kh«ng hoa.


More...

Cảm nhận một giấc mơ

By

 

      Cảm nhận một giấc mơ

(Đọc tập thơ Giấc mơ không ngủ của Lê Mai Thao)



 
Tác giả Lê Mai Thao

               Vùng đất Hoà Bình ít thấy xuất hiện thơ nữ lại càng không định hình bóng dáng một tác giả nữ làm thơ. Những tác giả làm thơ Nguyễn Thị Mai Giáng Vân đứng được khi đã từ giã miền núi trở về chốn kinh kỳ phồn thịnh văn chương. Ấy là nói cái thời điểm trước thập kỷ 90. Thập kỷ 90 của vùng đất cổ kính tầng văn hoá đã bắt đầu và đang nhú lên những mầm xanh sáng tạo hứa hẹn những mùa hoa thắm vụ trái ngọt cho đời sống tâm hồn con người Hoà Bình hôm nay và mai sau. Thơ nữ xuất hiện trên báo chí tỉnh ngày một nhiều. Tên tuổi của các tác giả nữ dần đọng lại ấn tượng với độc giả. Một trong những tác giả vượt qua sự sàng lọc khắc nghiệt của thời gian và công chúng đó là nữ nhà giáo làm thơ Lê Mai Thao.

Khẳng định mình bằng tập thơ Giấc mơ không ngủ Lê Mai Thao đã gắng gỏi bươn chải đầy bản lĩnh rong ruổi đam mê đầy tự tin trên con đường thơ ca lung linh huyền diệu. Cũng như nhiều tác giả nữ thơ Lê Mai Thao nói nhiều về thân phận đàn bà nhưmột nhân vật trữ tình chủ đạo với một kiểu xúc cảm một lối diễn đạt không dễ dãi buông trôi nhưng cũng không rắc rối phức tạp. Sự thoáng đãng dịu dàng trong diễn đạt biểu cảm ấy chính là cảm xúc trong trẻo chân thành và sâu lắng của hồn thơ Lê Mai Thao.

Khi rong ruổi cùng giấc mơ ngây thơ

Trái đất ấm trong ánh ngày rực rỡ

Con người hiền lành như lá cỏ

Mọi điều như nốt nhạc ngân nga

Cùng giấc mơ

Vai trò tình cảm trong thơ được nhiều nhà thơ cổ kim đông tây nhận biết và đề cao. Giấc mơ không ngủ như một người thư ký trung thành của trái tim tác giả. Ở đấy ký thác những yêu thương những dằn vặt những vui buồn. Le lói trong những tâm trạng ấy là ánh sáng niềm tin và nỗi khát vọng không nguôi.

Hi vọng như mây

Khát khao như gió

Ngắn ngủi và vội vã

nỗi ám ảnh đan vào em dày thêm

Nếu một chút thôi

Nếu làm phép thống kê sơ giản ta có thể gặp không ít chữ hoặc giấc mơ hoặc những từ đồng nghĩa tương tự trong tập Giấc mơ không ngủ. Giấc mơ xuất hiện trong cõi vô thức con người nhưng ở đây giấc mơ thức cùng trái tim con người. Tiếng thở dài màu trắng Bên giấc mơ rêu phong...(Mưa đêm) Nhân vật trữ tình trong thơ Lê Mai Thao đã hi vọng đã khát khao đã mơ ước vươn tới một chân trời sáng lạn từ chính những vật cản ngổn ngang những éo le ngang trái trong đời sống nội tâm của mình.

Tình cảm trong thơ gắn trực tiếp với chủ thể sáng tạo những không phải là một yếu tố đơn độc tự nó nẩy sinh và phát triển. Thực ra đó là quá trình tích tụ những cảm xúc suy nghĩ của tác giả do cuộc sống tác động và tạo nên. Cuộc sống luôn luôn bổ sung và bồi đắp cảm xúc cho thơ Lê Mai Thao. Chính vì vậy cuộc sống cũng hiển nhiên làm thức dậy trong thơ Lê Mai Thao một trách nhiệm một sự tác động trở lại. Điều đó đã giúp cho thơ đỡ đơn lẻ hiu hắt trong cái tôi cá thể. Những người đàn bà cái bóng nhữug căn phòng nhớ nỗi niềm xưa Lênh đênh Trước mộ người con gái..là những bài thơ xác định một mảng thơ nói trên.

Tình cảm cao đẹp trong quan hệ giữa người với người được biểu đạt bằng tấm lòng của tác giả trên nhiều góc độ. Thương xót để đồng cảm mổ xẻ để chỉ ra:

Chị thấy kề bên là chiếc bóng

Không thanh âm không màu sắc buồn vui

Có vẻ như vại dưa muối hỏng

Bao muối đường cũng đã chuyển màu rồi

Hay

Ừ có vẻ chị tìm thấy bình minh

Ảo ảnh vời xa nỗi đời dằng dặc

Vẫn cái bóng thôi trú ẩn giũa tim mình.

Cái bóng

Hoặc ca ngợi cuộc sống đời thường âm thầm lặng lẽ tiềm ẩn một ý nghĩa:

Những người đàn bà...lầm lụi

Họ bán đi năm tháng đời mình

Mua nụ cười con trẻ

Trong những chiếc bánh đa

Những người đàn bà

Lòng vị tha đức bao dung cao thượng của người phụ nữ vượt lên sự mềm yếu của lòng mình:

Hất trái núi sang một bên em thấy

Nỗi giận hờn ướt đẫm ánh trăng

Vô đề

Thơ Lê Mai Thao hướng nội nhưng không hướng nội riêng lẻ mà hướng tới những thân phận đặc biệt những thân phận của người phụ nữ. Tác giả thực sự hòa nhập đồng cảm và biết sẻ chia cùng những rủi ro của đồng loại.

Giấc mơ không ngủ tràn trề tình cảm. Những tình cảm ấy làm cho nhiều hình ảnh nhỏ trong cuộc sống trở lên có ý nghĩa cao cả hơn. Trong sự vận động của cảm xúc thơ có một hình thái vận động rất phổ biến là sự vận động từ cảm xúc đến suy nghĩ từ những rung động trực tiếp đến chiều sâu nhận thức. Tình cảm không mâu thuẫn với lý trí. Thơ không chấp nhận triết lý khô khan mà nó phải từ tình cảm tươi xanh mà ra.

Nếu trái đất chẳng còn hoàng hôn xuống

Trời sẽ chẳng xanh nắng sẽ cháy vàng

Ngày nối ngày trên mặt đất mênh mang

Con người nhìn nhau cái nhìn trắng xóa

Tác gỉa đã đưa cảm xúc vào chiều sâu suy tưởng mà vẫn giữ được những xúc động da diết. Ở nhiều câu thơ của Lê Mai Thao chứa đựng những phẩm chất đó. Tuy nhiên về mặt này ta cũng nhận thấy trong tập giấc mơ không ngủ có những câu thơ suy nghĩ đơn thuần thiếu sự lung linh của cuộc sống. Một chút suy tư chút buồn khe khẽ cũng đủ làm ta bé nhỏ đơn côi. ....

Nhưng cái âm hưởng bao trùm tập thơ vẫn là một giọng điệu trẻ trung và đắm say vẫn dạt dào tình cảm và lý trí hòa nhuyễn nhưng ý tưởng trải nghiệm và sâu lắng tạo nên tiếng hát riêng ở vùng đất Hòa Bình một tiếng hát lôi cuốn niềm hi vọng niềm tin yêu ngày càng nhiều ở bạn đọc.

 

More...