NHẬT KÝ TỪ NÚI VỀ BIỂN

By

Thăm cố đô Hoa Lư
và khu tưởng niệm nhà văn Nam Cao


 

          Ngày 30 tháng 9.

            Ngày cuối cùng của chuyến đi chúng tôi phải đến được hai điểm quan trọng trong một buổi sáng đó là thăm cố đô Hoa Lư ở Ninh Bình và Khu tưởng niệm nhà văn Nam Cao ở tỉnh Hà Nam.

            Cố đô Hoa Lư trang hoàng lộng lẫy cờ hoa chuẩn bị cho buổi tối nay khai mạc Đại lễ hội "Theo dấu người xưa..." mở màn cho hàng loạt hoạt động văn hoá lớn chào mừng 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Một sân khấu lớn hai con rồng lớn được kết bằng hoa vàng hoa đỏ chầu trực hai bên cánh gà sân khấu đã sẵn sàng cho lễ hội tối nay trên quảng trường cố đô.

            Cố đô Hoa Lư một quần thể di tích lịch sử văn hoá liên quan đến sự nghiệp của các vị anh hùng dân tộc ba triều đại: Nhà Đinh nhà Tiền Lê và nhà Lý. Nơi đây là kinh đô đầu tiên của nhà nước phong kiến Trung ương tập quyền với các dấu ấn lịch sử: Thống nhất giang sơn đánh Tống - dẹp Chiêm và phát tích quá trình dời đô về Đại La năm 1010.

            Trong tổng thể rất nhiều các công trình kiến trúc của cố đô Hoa Lư hiện tại nằm rải rác trong khu dân cư vì thời gian hạn hẹp chúng tôi chỉ đến được hai điểm chính là đền vua Đinh Tiên Hoàng và đền vua Lê Đại Hành. Đây là hai di tích quan trọng của khu di tích. Trước mặt đền Đinh là núi Mã Yên hình dáng giống yên ngựa có lăng mộ vua Đinh. Đền Đinh có kiến trúc độc đáo của nghệ thuật chạm khắc gỗ thế kỷ XVII và nhiều cổ vật quý hiếm được bảo tồn. Đền vua Lê Đại Hành cách đền vua Đinh khoảng 300m quy mô nhỏ hơn nên không gian trong đền khá gần gũi và huyền ảo. Cũng như đền vua Đinh kiến trúc đền Lê thật điêu luyện tinh xảo. Trong sâu thẳm lòng tôi ngoài sự thành tâm với các vị Hoàng đế tiền nhân còn cảm khái bàn tay tài hoa của các nghệ nhân dân gian sự dung hợp của dân gian và bác học nhuần nhuyễn trong văn hoá làng.

            Rời Hoa Lư mà trong lòng còn ngổn ngang bao nuối tiếc. "Còn đại lễ hội tối nay?". Một nữ thi sĩ trong đoàn thốt nên như muốn khóc. Nhưng rồi cô lại được an ủi nhanh chóng bởi phía trước là một điểm không thể không đến. Nữ thi sĩ nói: "Nhà trường cho em nghỉ một tuần là quá ưu ái rồi tranh thủ đến được các điểm văn hoá tiêu biểu như thế này không những bổ ích cho sáng tác mà còn thiết thực trong các giờ giảng văn của em ở trường".

            Thật diễm phúc cho chúng tôi khi hỏi về quê hương cố nhà văn Nam Cao ai cũng nhiệt thành chỉ đường khá tường tận. Có điều hầu như người dân nào cũng hỏi lại như thể cho chắc chắn hơn: "Có phải các bác tìm về vườn chuối Chí Phèo không?". Mới hay nhân vật Chí Phèo đã in đậm trong tâm thức mọi người. Có thể không nhớ tác giả nhưng họ nhớ nhân vật. Nam Cao đã để lại những nhân vật đặc sắc như vậy. Đấy là tầm vĩ đại tầm nhân loại của nhà văn.

            Men theo con đường nhựa bên bờ sông Châu chúng tôi đi giữa những vườn chuối xanh mướt. Chuối ngự phù sa sông Châu nổi tiếng từ xưa dành để cung tiến vua chúa. Nhưng vườn chuối ở trong tôi lại chập chờn cái vườn chuối đẫm ánh trăng đêm Chí Phèo - Thị Nở nơi le lói đốm lửa khát vọng làm người của những số phận dưới đáy xã hội phong kiến. Có lẽ thế chăng khu tưởng niệm nhà văn ngày nay được xây dựng ngay cạnh vườn chuối. Ngôi mộ bình yên giữa bốn bề hoa lá. Trên mộ là bản khắc bằng đá tác phẩm Trăng sáng tuyên ngôn nghệ thuật của nhà văn. Dòng chữ khắc tạc qua thời gian mưa nắng nay đã mờ dần nhưng ý nghĩa của nó đã trở thành bất tử với hậu thế: Nghệ thuật không phải là ánh trăng lừa dối nghệ thuật không nên là ánh trăng lừa dối nghệ thuật có thể chỉ là tiếng đau khổ kia thoát ra từ những kiếp sống lầm than...

            Nghe nói chính vì sự nổi tiếng của nhà văn Nam Cao của làng Vũ Đại của Chí Phèo Bá Kiến Thị Nở lão Hạc... mà ngành du lịch Hà Nam đã có dự án "phục chế" cái làng quê này. Rồi làng Hòa Nhân Hòa Hậu sẽ trở thành "Làng Vũ Đại" sẽ có "Lò gạch" "Quán cháo hành" sẽ có nườm nượp người vãng cảnh và chiêm ngưỡng...

            Tôi bỗng bừng tỉnh trước tiếng lá chuối xào xạc. Có gì đó như một nỗi buồn dìu dịu len nhẹ vào tâm tư khi chợt hiểu ra đấy mới chỉ là viễn cảnh. Phòng lưu niệm nhà văn liệt sỹ Nam Cao hôm nay còn trống vắng lắm.

* * *

            Từ núi về biển từ góc nhìn vướng cây vướng lá chuyến đi thực tế của anh chị em dự trại sáng tác văn học nghệ thuật Hoà Bình năm 2010 đã có thêm tầm mắt rộng xa hơn thăm thẳm hơn và chắc rằng ngòi bút sẽ phóng khoáng tác phẩm sẽ dào dạt những cảm hứng sáng tạo mới.


Vài hình ảnh trong ngày 

Trước tượng vua Đinh Tiên Hoàng. 


Trước tượng vua Lê Đại Hành.


Trên quảng trường cố đô.


Mộ nhà văn Nam Cao giữa rì rào vườn chuối.


Vài cảm tưởng về nhà văn và khu lưu niệm.                                                                                
 

More...

NHẬT KÝ TỪ NÚI VỀ BIỂN

By

Viếng mộ nhà thơ Nguyễn Bính
và thăm khu Phật giáo lớn nhất Việt Nam

 

          Ngày 29 tháng 9.

            Chúng tôi dịch chuyển về Ninh Bình với ý muốn hòa nhập không khí chung cả nước hướng về ngày Đại lễ chào mừng 1000 năm Chiếu dời đô của nhà vua Lý Công Uẩn. Nhưng trước hết trên đường về chúng tôi còn ghé làng Thiện Vịnh thăm nơi yên nghỉ nhà thơ Nguyễn Bính một trong những điểm dự định cứ canh cánh trong lòng chúng tôi. Ai nấy đều biết nhà thơ Nguyễn Bính có một đời lưu lạc tha hương khá dài. Cuối cùng ông trở lại nơi chôn rau cắt rốn bằng nấm mộ này đây.

            Theo ông Nguyễn Ngọc em rể nhà thơ Nguyễn Bính ngay sau khi qua đời người ta an táng Nguyễn Bính ở nghĩa trang Nam Ðịnh như những người dân bình thường. Ba năm sau ông được cải táng vào nghĩa địa Tam Ðiệp cũng như những người dân bình thường khác. Nhưng rồi thời thế thay đổi. Năm 1986 mở đầu "vận hội đổi mới" thơ Nguyễn Bính nhờ thế được tái bản khá đầy đủ xào đi nấu lại trong nhiều tuyển tập bán sạch gần cả trăm ngàn cuốn và các nhà phê bình đua nhau ca ngợi ông không tiếc lời. Chợt nhớ ra Nguyễn Bính là một nhà thơ lớn của dân tộc người ta đưa hài cốt ông về chôn ở cồn đất rìa làng Thiện Vịnh nằm cạnh ngôi mộ của ông nội ông vì ngôi nhà cũ của cha mẹ ông bao lâu nay đã thuộc về người khác. Cuối cùng chính quyền phải đổi cho người chủ mới ấy một mảnh đất khác để ở và thêm lần nữa vào năm 1990 hài cốt Nguyễn Bính được dời nay an nghỉ ở chính nơi ông cất tiếng khóc chào đời. Như vậy là trải qua bốn chặng giang hồ thi sĩ mới có một nơi yên nghỉ vĩnh hằng. Mộ xây giữa khu đất rộng nằm chính giữa làng Thiện Vịnh. Xung quanh rợp bóng tre xoan ruối và lô nhô vài ba đống rơm. Ngôi mộ đơn sơ hình chữ nhật có đắp nổi hình ngọn bút. Hoa mười giờ nở đỏ dưới chân mộ chí. Người ta dự định xây dựng tại khu đất này bên cạnh mộ nhà lưu niệm trưng bày các di vật và tác phẩm của Nguyễn Bính.

            Khoảng 10 giờ chúng tôi đến Ninh Bình và ăn trưa nghỉ ngơi đến 14 giờ thì đi Bái Đính chiêm ngưỡng khu văn hoá Phật giáo lớn nhất Việt Nam. Đây là một quần thể chùa được biết đến với các kỷ lục được xác lập như: Chùa có diện tích lớn nhất tượng Phật bằng đồng lớn nhất chùa có nhiều La Hán nhất và nhiều cây bồ đề nhất... Chùa Bái Đính cũng là nơi vừa diễn ra Đại lễ cung nghinh Xá lợi Phật từ Ấn Độ về Việt Nam. Chùa vẫn đang tiếp tục được xây dựng hoàn thiện nghe đâu sẽ được khánh thành giai đoạn 2 vào dịp Hội nghị thượng đỉnh Phật giáo thế giới diễn ra tại Việt Nam.

            Chúng tôi đi dọc hành lang 250 vị La Hán bằng đá xanh Ninh Bình. Hành lang song song bên kia cũng tương ứng như vậy. Mỗi tượng có một dáng vẻ khác nhau miêu tả sự sống trần thế. Đến điện Quan Âm vừa kịp chụp với nhau vài kiểu ảnh bên cạnh chiếc chuông đồng thì trời đổ mưa. Mưa khá dày đặc. Thật tiếc khi chưa đến được nơi cần đến. Dù sao chúng tôi cũng đã có những quan sát cảm nhận ban đầu về thế giới Phật mà dường như nhìn góc nào cũng thấy choáng ngợp. Với tôi vốn không am hiểu về Phật nhưng lại cực kỳ thích thú kiến trúc nhà chùa. Kiến trúc chùa Bái Đính thực sự nổi bật với những hình khối lớn hoành tráng nhìn thoáng qua giống chùa Nhật Bản hay Trung Quốc. Nhưng dấu ấn Việt Nam vẫn nổi rõ như: Nguyên vật liệu chính khai thác ngay tại địa phương (đá xanh Ninh Bình gỗ tứ thiết) ngói men Bát Tràng màu nâu sẫm... Điều khác biệt nhất là ở vòm mái cong vút hình đuôi chim phượng khác với thẳng thô của chùa Trung Hoa. Các chi tiết trang trí cũng mang đậm dấu ấn các làng nghề truyền thống Việt Nam. Có thể nói Bái Đính là một "đại công trường" hội tụ các nghệ nhân từ các làng nghề nổi tiếng về mộc chạm khắc đá đúc đồng thêu ren sơn mài... Tất cả đã tạo nên nét thuần Việt trong kiến trúc chùa Bái Đính.

Vài hình ảnh trong ngày


Tưởng niệm bên ngôi mộ nhà thơ giữa làng Thiện Vịnh


Bác Nguyễn Ngọc đang hướng dẫn các nhà thơ thăm dấu tích thời thơ ấu của Nguyễn Bính trong khu vườn nhà.


Hành lang chùa Bái Đính với 500 pho tượng La Hán bằng đá.


Bên quả chuông đồng ngoài trời phía sau là điện Quan Âm.


- Ôi kiến trúc chùa tuyệt diệu!


Chùa vẫn đang ngổn ngang xây dựng.

More...

NHẬT KÝ TỪ NÚI VỀ BIỂN

By

Khai mạc Trại sáng tác và bãi biển Quất Lâm

 

Ngày 28 tháng 9.

Trại sáng tác văn học nghệ thuật khai mạc tại Khách sạn Sài Gòn (Khu du lịch bãi biển Quất Lâm huyện Giao Thủy Nam Định). Tập trung - Gọn nhẹ - Vui là hiệu quả buổi khai mạc. Điều đáng nói đây có thể gọi là một cuộc tọa đàm bàn tròn. Các trại viên bày tỏ những cảm xúc suy nghĩ trăn trở của mình xoay quanh những vấn đề về sáng tạo và tác phẩm. Có tác giả chỉ sau một đêm đã có tác phẩm mới trong khuôn khổ trại viết đọc ngay tại buổi khai mạc.

Khu du lịch bãi biển Quất Lâm mới được quy hoạch xây dựng vài năm nay. Chúng tôi đến đây cuối mùa nóng nên không gặp sự sầm uất của nó. Nghe nói nhộn nhịp lắm. Tôi cũng nghĩ thế vì những dãy nhà dịch vụ (kiốt) có đánh số chạy dài khoảng hai cây số đã nói lên điều đó. Và phía sau dãy ki ốt ấy là san sát những nhà nghỉ khách sạn của tư nhân và các cơ quan đoàn thể từ khắp nước "nhảy" vào xây dựng. Còn thời điểm này bãi biển Quất Lâm trở lại mùa hoang vắng. Chủ các ki ốt cùng mấy ả áo dây váy ngắn ngồi trước quán ngao ngán nhìn vài bóng khách thưa thớt ra biển tắm không buồn chào mời chèo kéo như dạo nọ. Chỉ còn vẻ hoang sơ hoang sơ từ ngọn sóng thủy triều bãi cát từ những bụi lau phơ phất đến làn gió đám mây. Có lẽ quang cảnh này gợi cảm xúc cho các "sỹ" nhà ta nhiều hơn chăng?

Vài hình ảnh trong ngày

Khai mạc trại sáng tác và bãi biển Quất Lâm
Nhà thơ Chủ tịch Hội Nguyễn Hữu Thông phát biểu khai mạc.

Khai mạc trại sáng tác và bãi biển Quất Lâm
Các trại viên sôi nổi thảo luận

Khai mạc trại sáng tác và bãi biển Quất Lâm
Các văn nghệ sỹ dự trại viết có chừng này thôi cộng thêm một người chụp ảnh nữa.

Khai mạc trại sáng tác và bãi biển Quất Lâm
Vừa nghe phát biểu vừa suy ngẫm.

Khai mạc trại sáng tác và bãi biển Quất Lâm
Bãi biển Quất Lâm mùa này vắng lặng quá chỉ có ba nữ sỹ Hòa Bình ngơ ngác nhìn biển ngắm mây và cười với gió.

Khai mạc trại sáng tác và bãi biển Quất Lâm
Hai thi sỹ Hữu Thông và Bùi Thiên Văn tranh thủ "khai thác" một ngư dân.

More...

NHẬT KÝ TỪ NÚI VỀ BIỂN

By

Thăm đền Trần và viếng mộ nhà thơ Tú Xương
 

Ngày 27 tháng 9 năm 2010.

Đoàn văn nghệ sỹ Hòa Bình xốc hành trang lên đường tiến về biển mở Trại sáng tác năm 2010. Buổi trưa đến trụ sở Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Nam Định đoàn được anh Trung (Chủ tịch Hội) anh Sản chị Thủy và một số anh chị em Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Nam Định đón tiếp nồng nhiệt và dẫn đi thăm quan một số di tích văn hóa tiêu biểu xung quanh thành phố.

 Chúng tôi đến thành phố Nam Định muộn mất một ngày sau Lễ kỷ niệm 710 năm ngày mất Trần Hưng Đạo. Khi đến cổng đền đã gặp sự ngổn ngang của sân khấu đèn loa phông cờ... đang được tháo dỡ. Tuy vậy khách tứ xứ thăm viếng đền còn rất đông. Đây là ngôi đền thờ Trần Hưng Đạo cùng 14 vị vua triều Trần. Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn (1232 - 1300) là nhân vật lịch sử vĩ đại anh hùng dân tộc. Ngay từ khi sinh thời và trong suốt hơn 7 thế kỷ qua Hưng Đạo Đại vương đã trở thành Đức Thánh Trần trong lòng dân tộc Đức Thánh cha trong Việt điện. Theo số liệu thống kê của Bảo tàng Nam Định có 166 địa điểm (đền điện phủ miếu đình chùa) thờ Đức Thánh Trần. Trong đó có 2 địa điểm chính là đền Bảo Lộc (xã Mỹ Phúc Mỹ Lộc thờ cùng với thân phụ An Sinh Vương Trần Liễu) và đền Cố Trạch (thôn Tức Mặc xã Lộc Vượng ngoại thành Nam Định). Đền Thiên Trường đền Cố Trạch chùa Phổ Minh là cụm di tích lịch sử văn hoá đời Trần nổi tiếng tạo lập ngay trên đất dấy nghiệp cũ của nhà Trần. Quần thể di tích này được gọi chung là đền Trần.

 Nói chuyện với thủ nhang tôi biết một chuyện hy hữu xảy ra tại đây vào ngày Khai ấn của đền. Đền vốn được coi rất thiêng trong ba ngày 7 8 9 tháng giêng Âm lịch bỗng xuất hiện một con rắn trắng quấn quanh ngai vua Trần. Sự kiện này đã thu hút lượng người đến dự đêm Khai ấn tăng đột biến trong đó có hàng nghìn quan khách từ Trung ương đến các tỉnh thành miền Bắc. Lễ khai ấn được xem là "linh hồn" của lễ hội đền Trần. Tương truyền sau khi chiến thắng quân Nguyên lần thứ nhất vào ngày 14 tháng giêng vua Trần đã mở tiệc chiêu đãi tại phủ Thiên Trường và phong chức cho các quan quân có công. Kể từ đó cứ vào ngày này đúng giờ Tý (23h) các vua Trần lại "khai ấn" đánh dấu sự trở lại quốc sự sau khi nghỉ Tết Âm lịch. Không biết có phải vì buổi lễ này mang một ý nghĩa thiêng liêng và đặc biệt gần gũi với "đời sống" của quan chức như vậy mà lễ khai ấn là một trong những lễ hội đầu năm "thu hút" số du khách là quan chức thập phương về dự đông nhất trong các lễ hội. Cán bộ công chức Nhà nước đã thế dân chúng khắp nơi gồm hàng vạn người không biết thực hư ra sao cũng nườm nượp kéo đến xin ấn những mong làm ăn được suôn sẻ quanh năm. Chưa đến 23 giờ lễ khai ấn trong đền vẫn đang diễn ra thì bên ngoài đền một biển người bỗng dưng nổi sóng hỗn loạn ùn ùn xô đổ hàng loạt rào chắn được dựng lên từ ngoài đường tiến sát đến hàng rào cuối cùng hai bên cánh đền. Lễ Khai ấn đã trở thành nỗi hãi hùng của hàng vạn người khi phải giẫm đạp lên nhau xông vào đền "cướp" ấn. Tôi chép lại chuyện này để nhấn mạnh rằng đền Trần có "uy tín" tâm linh đến mức độ nào trong đời sống xã hội vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Từ đền Trần chúng tôi tiếp tục đến thăm quan khu công viên trung tâm thành phố Nam Định. Đây là một quảng trường văn hóa thể thao và vui chơi sạch đẹp nhất thành phố. Có lẽ điểm nhấn văn hóa ở đây phải kể đến Cung văn hóa với kiến trúc bề thế na ná phong cách kiến trúc Pháp thế kỷ trước là tượng đài Quốc Công Tiết chế Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn lừng lững uy nghiêm đối diện Cung văn hóa là mộ chí nhà thơ Tú Xương nơi mà ai qua cũng đều ngưỡng vọng tài năng thi ca của ông...

Vài hình ảnh trong ngày

Tại Thành phố Nam Định
Gặp gỡ hai Hội tại phòng tiếp khách Hội VHNT Nam Định

Tại Thành phố Nam Định
Chủ tịch hai Hội trao nhận quà lưu niệm

Tại Thành phố Nam Định
Đến hội đền Trần sau lễ kỷ niệm 710 năm ngày mất Trần Hưng Đạo

Tại Thành phố Nam Định
Đền Trần vẫn hành lễ

Tại Thành phố Nam Định
Thắp hương tưởng niệm nhà thơ Tú Xương

Tại Thành phố Nam Định
Chụp ảnh lưu niệm với nhà thơ Chủ tịch Hội Nguyễn Hữu Thông trước tượng đài trung tâm thành phố Nam Định.

More...

VÒNG XÒE

By

 

Vßng xoÌ



LÒ CAO NHUM






Vßng xoÌ

Ngän löa xanh

Ngän löa vµng

Ngän löa thuë hång hoang

BËp bïng hoa cµ hoa c¶i

Ng«i nhµ ®èm löa

¢m Ø cïng giã hó

§u­îm nång s¶i däc v¹n n¨m

BÒn bØ d­uìng nu«i sù sèng loµi ngu­êi.

Vßng xoÌ

Anh cïng em d¾t tay nhau nhÆt èc

VÞn l­ung h¸i qu¶

Con ®á khãc oe oe c¹nh giá m¨ng

Con ®á c­uêi rinh rÝch bªn c¸nh n¸

§u«i con chån gi·y giôa

Mòi tªn xuyªn ®ßn g¸nh «ng cha.

Ngµy Êy

D¾t tay ra bê suèi dùng lÒu

Lªn ®åi ng¶ c©y

Chui bãng l¸ ®Î ch¸u ®Î ch¾t

Thiªn di dÆm xa ®Î ®Êt ®Î mu­êng

Cu­ìi Ruåi tr©u lªn trêi lÊy löa

Cß ke èng nøa bïi nhïi

Sîi khãi ®Çu tiªn nghi ngót

Trong mÞt mïng hång hoang

¥i ngän löa

¸nh s¸ng con ng­uêi

Em sinh ra vµ em nhãm khãi

Anh vµo ruét nói

T×m ®¸ kh¬i than

Nung vµng t«i b¹c

Uèn nhÉn luyÖn vßng

Vßng b¹c trao duyªn

                          Vßng b¹c nhu­ vßng xße

KÕt ®oµn vßng tay vßng m¾t

KÕt ®oµn céng ®ång mu­êng b¶n

BÒn dai nhu­ ngän löa mÆt trêi.



            

Vßng xße

G­u¬ng mÆt bõng ¸nh tr¨ng

Nô cu­êi hång ngän löa

TrÎ giµ trai g¸i kÕt hoa

Vßng nguyÖt quÕ b¶n m­uêng

Vßng nguyÖt quÕ trao ngu­êi hïng cña b¶n

TÆng ng­uêi gan cña m­uêng

Ng­uêi hïng ng­uêi gan

Cét lim cét nghiÕn

KÕt ®an phªn rµo phªn giËu

Ch¾n b·o ng¨n gi«ng

Xua m©y ®uæi n¾ng

Che mÇm xanh kh«ng hÐo qu¾t

Ch¾n mïa vµng kh«ng lë xuèng thung s©u.

               

           Vßng xße

Chung chiªng ng¶ nghiªng

Men theo bê vùc

LÇn trong ®ªm tèi

Chªnh vªnh sîi d©y

Sîi d©y ch¨ng qua vùc s©u th¼m

§¸ tai mÌo hun hót nhe r¨ng

Chí bu«ng tay em nhÐ

Em bu«ng tay lµm ®øt vßng xße

Em bu«ng tay rêi r¹c m­uêng b¶n

LÎ loi sÏ c« ®éc vùc ®¸

Vßng xße cuéc ®êi nghiÖt ng·

Vßng xße céng ®ång g¾n kÕt

Bao dung ®¸m m©y tÈu t¸n

Cøu vít c¸nh bÌo lÇm l¹c

Th©u nhËn t©m hån b¶ng l¶ng

Tr¸i tim ®¸ l¹nh v« tri

Em ¬i chí bu«ng tay

Gi÷a vßng xße nång Êm

Vßng xße cuéc ®êi mªnh m«ng t×nh mÆn

Vßng xße vùc s©u

Vßng xße nói cao

Anh lµm cét nghiÕn

T×nh m­uêng cá thung

NghÜa b¶n ®Öm nói.

               

K×a nói quanh thung

§åi quanh b·i

KÒ vai nhau

Xße ngµn n¨m v¹n thuë

D¾t tay nhau kÕt dÝnh lÏ ®Êt trêi

Nµo trÎ giµ trai g¸i mu«n ngu­êi

Nµo xãm trªn d­uíi m­uêng mäi n¬i

H·y cÇm tay h·y d¾t tay

Xße cïng ®åi cïng nói

S¸nh cïng sao cïng tr¨ng

BÒn cïng trêi cïng ®Êt.


                      

More...

Ngược thượng nguồn sông về núi biếc

By

 

Ngược thượng nguồn sông về núi biếc 



LÒ CAO NHUM



          Đọc thơ Nhan Sinh cảm nhận đầu tiên của tôi là dường như tác giả không cố ý sử dụng phương pháp sáng tạo nghệ thuật nào. Bù lại đấy là sự chân thực đáng tin cậy của tình cảm trong thơ. Điều đó đã chiếm trọn sự đồng cảm những độc giả vốn luôn thường trực thiên hướng đi tìm chiều sâu cảm xúc trong tác phẩm. Tập thơ Mùa yêu bộc lộ một tâm trạng thực tâm trạng của tác giả hoá thân là nhân vật trữ tình với những rung động đa dạng biến hoá nhưng cũng rành rõ một dòng mạch tâm tư luôn hướng về miền trong trẻo cuộc đời. Dòng mạch tâm tư ấy không dễ dàng xuôi chảy mà luôn vật vã kiếm tìm trong những khúc ngoặt ghềnh thác.

          Bao trùm lên Mùa yêu là sự kiếm tìm ấy. Ngay trong tình yêu dường như sự kiếm tìm như một cuộc đuổi bắt bóng hình triền miên. Thực và ảo nhảy nhót trước mặt nhiều khi khiến ta có cảm giác anh đã rơi vào trạng thái vô vọng: Em có thật hay chỉ là ảo giác / Dáng thiên thần lướt ngọn gió xanh /... Choàng tỉnh giấc tay ôm gối chiếc / Tường vôi in bóng hình ta (Bóng lẻ). Phải nói rằng trái tim tác giả tức là nhân vật trữ tình trong thơ khắc khoải liên hồi những nhịp đập tình yêu. Năm 1999 tác giả Nhan Sinh xuất bản tập thơ Đường tình một tập thơ ăm ắp nỗi niềm khắc khoải. Đến tập Mùa yêu này vẫn nỗi khắc khoải ấy nhưng cấp độ tâm trạng được đẩy lên cao hơn vật vã và đau đớn hơn. Dường như anh đã quá thấm thía những xoáy xiết dòng chảy tình ái nên bài thơ tình nào cũng róng riết sự kiếm tìm cũng để lại những dư vị đắng chát cũng phảng phất dìu dịu buồn: Mùa yêu / Em sang sông / Cải vàng hoe bến vắng / Khói đồng cay khoé mắt / Ngẩn ngơ chiều chậm buông / Mùa yêu / Ai lãng quên mùi cỏ mật / Tiếng nai tác / Tiếng chim gù gọi bạn / Ta tha hương / Gom nhặt mảnh tình buồn (Mùa yêu).

          Và anh đi đơn độc bươn bả lộ trình tìm kiếm không ngừng vượt qua "những ngã ba đèn tín hiệu đổi màu cái ranh giới dễ gì ta dám vượt" băng qua những thời gian ngả màu dồn dập trên mái tóc: Thu cuối mùa / Ta cuối buổi yêu đương / Cây thay lá dọc con đường hoe nắng / Cùng đơn côi những mùa đông trống vắng / Ta dại khờ tìm một nửa trong nhau (Thu cuối mùa). Cũng có lúc để giải thoát nó anh đã tìm đến Chúa: Con nguyện cầu Đức mẹ Maria / Lên thiên đàng kiếp sau con vẫn thế / Vẫn lãng du vật vờ trên cỏ / Quỳ dưới chân Nàng xin ngỏ một lời yêu (Đêm giáng sinh). Tập thơ Mùa yêu sự nối dài hiển nhiên của tập trước phản ánh một "đường tình" nhất quán dẳng dai như không có điểm kết. Nó là điểm nhấn trong cái phông nền trữ tình của tập thơ.

          Cái tình trong thơ Nhan Sinh điều đáng nói và quan trọng hơn chính là cái tình đời. Từ cảm xúc đến suy nghĩ từ mọi giác độ biểu cảm phản ánh thơ Nhan Sinh bao giờ cũng quy tụ về một điểm: Tình đời. Ngay trong những bài thơ được coi là thơ tình cũng không chỉ thuần tuý tình yêu đôi lứa không chỉ kiếm tìm hạnh phúc cho cái tôi cá nhân mà nó hàm chứa cả những suy nghiệm cuộc đời mang đến cho người đọc những ngẫm cảm lắng sâu. Bài thơ "Không đề" ở vào trường hợp như vậy. Có thể là hạnh phúc đấy nhưng khi đã lắng chìm nơi áo cơm thường nhật mái tóc đã rơi rụng hoa xuân thì ai đã dám chắc hạnh phúc có bền vững hay không: Ta nào biết giữa khổ đau và hạnh phúc / Cái ranh giới mong manh như tơ nhện giăng mành...

          Nhan Sinh tự sự đúc kết nhưng người đọc cảm thấy có mình ở đấy: Đôi khi ta cứ nghênh ngang / Vung tiền mua cái chữ sang học đòi/... Đôi khi ta cũng điên khùng / Dùng gầu tát biển để lòng thảnh thơi / Đôi khi bạn cũng như tôi / Bàn tay sấp ngửa đường đời rủi may... Những dòng tự sự này thực sự có tác dụng khái quát tâm trạng chung mặc dù nó bật ra tự nhiên trong suy cảm của tác giả.

          Trên con đường rong ruổi đi tìm chính mình "Ta đợi ta / Thoát bon chen cảnh phù hoa / Ngược thượng nguồn sông về núi biếc" tác giả đã gặp cộng đồng. Cộng đồng ấy là nguồn cội là quê cha đất tổ là những làng quê yêu dấu: Nhớ sao ổ kén nong tằm / Áo tơi bà mặc dãi dầm chợ phiên (Về thăm quê cũ). Cuộc sống làng quê đổi gió đổi nắng đi giữa làng quê hôm nay mà lòng hiu hiu ngọn gió ngày xưa. Đêm mộng du phố huyện tác giả như lạc vào cõi lạ. Mừng cho làng quê đổi mới hay xót xa những ký ức đẹp không còn hiện hữu? Một tâm trạng xốn xang cũng là một câu hỏi da diết thật khó diễn tả và không dễ có câu trả lời (Đêm Phủ Quốc Chiều sân gôn ...).

          Cộng đồng ấy là đồng loại. Cái thế giới người trong thơ Nhan Sinh đa dạng anh khắc hoạ các dạng người thật sắc nét được gom lại như một cuốn anbum ký sự (Ký sự đầu xuân). Những con người đáng thương đáng yêu những con người đáng ghét đáng bỏ tất cả phản ánh nhãn quan rành mạch của tác giả một nhà báo có trên ba chục năm tuổi nghề nhưng cũng phản ánh một trái tim dễ lay động trước những số phận bất hạnh. Đi tìm mình là anh đến với những bất trắc của đồng loại: Những xóm chài trắng khăn tang goá bụa / Những đảo hoang rùng mình đêm gió hú / Mặn chát đầu môi giọt biển đắng người ơi (Trước biển). Anh trăn trở dằn vặt một trách nhiệm trái tim: Thật lạ kỳ trái đất thuở hồng hoang / Con người hồn nhiên cùng cỏ cây muông thú / Tới đỉnh văn minh lại huỷ diệt chính mình/... Ước gì thế kỷ buồn đau / Mọi xung đột sẽ qua / Năm châu yên bình như xóm nhà ta (Tự sự trước bình minh).

          Một trái tim như thế biết sẻ chia biết cảm thông là anh đã tìm ra chính anh bản ngã. Khi nhập cuộc cùng cộng đồng (qua những bài thơ) người đọc không tìm ra những câu thơ hiu hắt buồn của anh nữa. Những dòng thơ tươi xanh tình cảm tâm hồn hiện hữu nhiều hơn trong lành và dịu mát hơn: Ơi sông Thao sóng nước cuộn hồn tôi / Mùa hoa cải rắc vàng xóm bãi / Thanh Thuỷ của riêng ai mà mặn nồng đến thế / Ngọt làn môi trong ly rượu bạn bè... Về với biển anh cũng có những khoảng lặng như vậy: Ta về tắm gió Nha Trang / Vàng tươi sắc nắng mơ màng biển xanh / Cây phong ba đứng yên lành / Tít đảo xa sóng chòng chành đưa nôi.

          Tập thơ Mùa yêu đậm đà sắc thái tình yêu tình đời. Hai trạng thái tình cảm trong một chỉnh thể thống nhất. Đó là cái tình của tác giả trong thơ luôn ngưỡng vọng khát khao nỗ lực hướng về cái đẹp cái thiện những mối quan tâm chung của con người. Thử suy ngẫm một chút về tên tập thơ: Mùa yêu nó khác hẳn với cách gọi phân theo những đặc điểm về thiên văn (bốn mùa) về diễn biến khí hậu (mùa nắng mùa mưa) về sản xuất (mùa cải mùa lúa) nó cũng không là mùa cưới mùa lễ hội vốn có một khoảng thời gian diễn ra. Mùa yêu không đợi thời vụ không chờ gặt hái nó bao trùm và đi suốt cả một đời người. Có lẽ tác giả muốn ký thác muốn chuyển tải điều đó đến với người đọc chăng?

                                                                                       Hoà Bình tháng 7 / 2010

More...

Đặc trưng người Thái mường Mùn

By

 

Đặc trưng người Thái mường Mùn



LÒ CAO NHUM


     Ng­ười Th¸i ViÖt nam n»m trong céng ®ång ng«n ng÷ dßng Nam
¸ bao gåm nhiÒu ngµnh mçi ngµnh l¹i chia thµnh nhiÒu nhãm víi nh÷ng tªn gäi kh¸c nhau tuú theo tõng ®Þa phư­¬ng. Tuy  vËy râ rÖt vµ quen thuéc h¬n c¶ lµ c¸ch gäi theo sù ph©n chia cña chÝnh ng­êi Th¸i ®ã lµ hai ngµnh: Th¸i tr¾ng vµ Th¸i ®en (Tµy §ãn vµ Tµy §¨m).

     Nh÷ng ngµnh Th¸i ë ViÖt Nam ®Òu chung mét gèc víi c¸c nhãm Th¸i ë Nam Trung Hoa Lµo Th¸i Lan vµ MiÕn §iÖn. Cã thÓ nãi r»ng tæ tiªn ng­êi Th¸i x­a b¾t nguån tõ nhãm Th¸i B¸ch ViÖt trong khèi ng«n ng÷ TiÒn Th¸i sinh tô ë miÒn §«ng Nam Trung Hoa (Qu¶ng T©y Qu¶ng §«ng Qu¶ng Ch©u) vµ §«ng B¾c ViÖt Nam trªn l­u vùc con s«ng T©y Giang. ë ®©y hä ®· tiÕp thu ®­îc viÖc thuÇn d­ìng lóa tõ tæ tiªn ng­êi T¹ng - MiÕn ®­a c©y lóa thµnh c©y l­¬ng thùc chÝnh vµ t¹o nªn mét nÒn v¨n minh lóa n­íc ®éc ®¸o trong vïng.

     §Õn thiªn niªn kû thø I TCN do bÞ søc Ðp cña c¸c thÕ lùc chÝnh trÞ ng­êi H¸n mét bé phËn tæ tiªn ng­êi Th¸i cæ t¸ch rêi khái ®ång téc cña m×nh ë l¹i phÝa ®«ng thiªn di nhiÒu ®ît theo h­íng T©y Nam vµ Nam vµo miÒn nam tØnh V©n Nam vµ miÒn T©y §«ng D­¬ng däc theo c¸c con s«ng lín vµ c¸c chi nh¸nh cña nã ®æ xuèng ch©u thæ miÒn §«ng Nam ¸. §Õn nh÷ng thÕ kû ®Çu cña thiªn niªn kû thø I SCN tæ tiªn ng­êi Th¸i còng ®· lËp ®­îc mét lo¹t c¸c tiÓu quèc ë miÒn th­îng §«ng D­¬ng th­îng Lµo vµ T©y b¾c ViÖt Nam. NhiÒu nhµ nghiªn cøu sö d©n téc häc ®· kh¼ng ®Þnh tõ ®êi §­êng tæ tiªn ng­êi Th¸i ngµnh phÝa T©y trong ®ã cã T©y B¾c ViÖt Nam ®· ®Õn c­ tró ë vïng nµy. §iÒu ®ã ®­îc chøng minh tõ chÝnh sö Trung Quèc tõ sù hç trî cña c¸c nguån tµi liÖu biªn niªn sö chÐp tay; c¸c truyÒn thuyÕt l­u hµnh trong nh©n d©n ë T©y B¾c ViÖt Nam Lµo XÝp Xoong P»n Nµ MiÕn §iÖn Th¸i Lan ...

     ë ViÖt Nam sau ®ît thiªn di nµy c­ d©n ng­êi Th¸i ch­a nhiÒu so víi nh÷ng c­ d©n cña nh÷ng nhµ n­íc nhá tæ tiªn cña ng­êi Kh¸ng ng­êi La Ha Xinh Mun... Ph¶i ®Õn nh÷ng thÕ kû cña cuèi thiªn niªn kû I hay ®Çu thiªn niªn kû II SCN c¸c nhãm Th¸i ë V©n Nam míi lín m¹nh lªn vµ b¾t ®Çu nh÷ng cuéc thiªn di lín xuèng phÝa nam. Chóa ®Êt Th¸i §en lµ L¹ng Ch­îng tõ m­êng Lß (nay thuéc NghÜa Lé - Yªn B¸i) trµn ra ®¸nh chiÕm toµn bé miÒn T©y b¾c ViÖt Nam. Khi L¹ng Ch­îng ®Õn c¸c vïng ®· gÆp c¸c tï tr­ëng Th¸i Tr¾ng ®· cã mÆt ë T©y B¾c sím h¬n.

     Ng­êi Th¸i ë Mai Ch©u (Hoµ B×nh) lai lÞch trë nªn râ rµng nhê ®­îc ghi chÐp l¹i trong mét cuèn sö biªn niªn t×m thÊy ë ChiÒng H¹ (x· Mai H¹ - Mai Ch©u). §©y lµ mét cuèn gia ph¶ cña dßng hä Hµ C«ng ®­îc c¸c thÕ hÖ dßng hä ghi chÐp liªn tôc tõ ngµy ®Õn më ®Êt sinh c­ (kho¶ng cuèi thÕ kû XIII ®Çu thÕ kû XIV) vµ dõng l¹i n¨m 1945 khi x¶y ra c¸ch m¹ng th¸ng T¸m giai cÊp phong kiÕn bÞ lËt ®æ. Cuèn gia ph¶ nµy ®­îc gi¸o s­ §Æng Nghiªm V¹n c«ng bè trong cuèn "T­ liÖu vÒ lÞch sö vµ x· héi d©n téc Th¸i" do Nhµ xuÊt b¶n Khoa häc x· héi Ên hµnh n¨m 1977.

     KÕt hîp víi nh÷ng th«ng tin Ýt ái trong sö liÖu ViÖt Nam ta thÊy ®­îc tæ tiªn cña ng­êi Th¸i ë Mai Ch©u tõ miÒn ®Çu nguån s«ng Hång vïng ®Êt M­êng H­íc P­íc Khµ (tøc B¾c Hµ tØnh Lµo Cai) thiªn di däc s«ng Hång rÏ sang s«ng §µ råi tíi lËp nghiÖp ë M­êng Xang (Méc Ch©u S¬n La) m­êng Khoßng (B¸ Th­íc Thanh Ho¸) vµ M­êng Mïn (Mai Ch©u Hoµ B×nh) tõ c¸ch ngµy nay ngãt 700 n¨m. Cuéc thiªn di cña ng­êi Th¸i ®Õn Mai Ch©u vµ quan hÖ gi÷a ba nhãm Th¸i Mai Ch©u Méc Ch©u B¸ Th­íc cßn ®­îc truyÒn thuyÕt ho¸ l­u truyÒn trong d©n gian kh«ng nh÷ng ë vïng Hoµ B×nh Thanh Ho¸ S¬n La cßn phæ biÕn ë vïng Lµo Cai.

     Theo biªn niªn sö cña dßng hä Hµ C«ng ng­êi Th¸i ®Õn M­êng Mïn ph¶i gian nan vÊt v¶ khai khÈn ®Êt ®ai mét qu¸ tr×nh kÐo dµi hµng chôc ®êi ng­êi míi x©y ®¾p nªn ruéng ®ång m­êng b¶n ®Ó l¹i cho con ch¸u cho ®Õn ngµy nay. Còng nh­ c¸c bé phËn Th¸i kh¸c c¸c chóa ®Êt Th¸i ë Mai Ch©u ®Õn lËp nghiÖp cho ®Õn tËn ngµy nay ®Òu thÇn phôc triÒu ®×nh vµ ®· cïng c¸c téc ng­êi kh¸c tham gia vµo c«ng cuéc x©y dùng vµ b¶o vÖ quª h­¬ng còng nh­ Tæ quèc ViÖt Nam.

***

     NÕu ph©n lo¹i c¸c vïng v¨n ho¸ th× m­êng Mïn (tøc huyÖn Mai Ch©u b©y giê) chÝnh lµ mét tiÓu vïng n»m trong vïng v¨n ho¸ lín T©y B¾c. TiÓu vïng v¨n ho¸ m­êng Mïn cã nh÷ng ®Æc ®iÓm chung c¬ b¶n cña vïng ®ång thêi còng næi lªn b¶n s¾c riªng. Trong ph¹m vi hÑp mét tØnh (Hßa B×nh) v¨n ho¸ m­êng Mïn nghiÔm nhiªn tån t¹i næi bËt bªn c¹nh nÒn v¨n ho¸ M­êng ®å sé.

     M­êng Mïn lµ tªn gäi x­a cña M­êng Mai hay huyÖn Mai Ch©u ngµy nay. Tªn M­êng Mïn cã tõ tr­íc thÕ kû XIV thêi ®iÓm mµ ng­êi Th¸i ë m­êng H­íc Khµ thiªn di ®Õn sinh c­ lËp nghiÖp nói non ë ®©y trïng ®iÖp bao quang thung lòng "ch¹y dµi nh­ d¶i ¸o" (Theo H­ng ho¸ phong thæ lôc cña Hoµng BØnh ChÝnh). D¶i nói ®¸ v«i liªn tiÕp víi b¹t ngµn rõng cæ thô lµ l­u vùc cña hai con suèi chÝnh: Suèi Xia vµ Suèi Mïn. Hai con suèi len lái qua c¸c khe ®¸ th¸c ghÒnh gi÷a thung lòng ra hîp l­u ë cöa Co L­¬ng S«ng M·. Thung lòng M­êng Mïn ng¨n c¸ch víi c¸c vïng m­êng kh¸c bëi rÆng nói. PhÝa nam cã d·y nói Pï Khµ ch¹y tõ x· Pï Bin xu«i theo h­íng T©y vµ ®øt g·y khi gÆp s«ng M· lµ M­êng Khoßng M­êng ¸nh cña Thanh Ho¸; bªn kia d·y nói Pï Hoäc; PhÝa T©y b¾c lµ M­êng Xang thuéc Méc Ch©u (S¬n La) lµ hai vïng cã anh em cïng téc; phÝa bªn kia d·y nói Thung Khe ch¹y xu«i ra s«ng §µ lµ M­êng Bi mét trong nh÷ng trung t©m c­ tró lín cña ng­êi M­êng Hoµ B×nh. PhÝa b¾c con s«ng §µ lµ n¬i sinh c­ cña ng­êi Tµy ng­êi Dao huyÖn §µ B¾c. Xu«i theo s«ng §µ kh«ng bao xa lµ anh em ng­êi ViÖt ë ch©n nói Ba V× m¶nh ®Êt Th¨ng Long lÞch sö vµ ch©u thæ s«ng Hång.

     M­êng Mïn n»m trong vïng khÝ hËu nhiÖt ®íi «n hoµ h×nh thµnh râ nÐt bèn mïa trong n¨m. Mïa hÌ thi tho¶ng cã giã Lµo thæi sang mïa ®«ng l¸c ®¸c cã b¨ng gi¸ ë c¸c ngän nói cao mïa xu©n vµ mïa thu t­¬i xanh hoa l¸ trÜu trÞt qu¶ chÝn. D©n c­ quÇn tô trong b¶n trong m­êng tËp trung ch©n nói h­íng mÆt ra c¸nh ®ång vµ con suèi. Nèi tiÕp däc thung lòng lµ M­êng Th­îng M­êng H¹ M­êng HÞch x­a trï phó yªn b×nh nh÷ng c¸nh ®ång vùa lóa cña huyÖn Mai Ch©u. Ng­êi Th¸i M­êng Mïn sèng chñ yÕu b»ng trång lóa lµm n­¬ng trång c©y ch¨n nu«i tr©u bß lîn gµ vÞt ... NghÒ phô cña phô n÷ lµ dÖt thæ cÈm. Tr­íc ®©y chÞ em dÖt v¶i ®Ó mÆc lµm ch¨n ®Öm hay phôc vô trong viÖc lÔ ngµy nay thæ cÈm do chÞ em lµm ra ®· trë thµnh hµng ho¸ b¸n trao ®æi gi÷a c¸c vïng b¸n cho kh¸ch du lÞch... §µn «ng ®an l¸t v¸ chµi vµ ®i s¨n hä lµ trô cét kh«ng nh÷ng trong gia ®×nh cßn tham gia c¸c c«ng viÖc cña x· héi vµ ®Êt n­íc.

Tr¶i qua qu¸ tr×nh khai thiªn lËp ®Þa ngãt 700 n¨m ng­êi Th¸i M­êng Mïn ®· t¹o dùng cho m×nh mét cuéc sèng phong phó vÒ vËt chÊt vµ tinh th©n. §ã lµ nh÷ng c¸nh ®ång trï phó ®­îc khai ph¸ t«n t¹o qua ngãt 30 ®êi kÓ tõ thêi Lang B«n ®Çu tiªn ®Õn sinh c­ lËp nghiÖp. Nhê hÖ thèng t­íi tiªu ®Êt trång trät vÉn mµu mì. §Ó b¶o vÖ sù mµu mì cho ®Êt ng­êi Th¸i lµm nh­ sau: Hä ng¨n suèi lµm "Phai" (®Ëp) dÉn dßng n­íc vµo c¸nh ®ång bËc thang th¶ tõ thöa ruéng cao nhÊt ®Õn ch©n ®åi. Mïa lò ng­êi Th¸i "®iÒu khiÓn" hÖ thèng m­¬ng phai lÊy phï sa vµo ruéng. §èi víi c­ d©n sèng chñ yÕu b»ng n­¬ng rÉy hä còng cã c¸ch lµm mÇu mì cho ®Êt ®åi nói. Tõ ®êi nµy qua ®êi kh¸c n­¬ng rÉy kh«ng bÞ b¹c mµu bëi hä kh«ng sö dông ®Õn c¹n kiÖt mÇu cña ®Êt b»ng c¸ch ph¸t n­¬ng trång ®«i ba vô d¨m m­êi n¨m sau rõng t¸i sinh míi trë l¹i n¬i ®ã gieo trång. Nh­ thÕ ®Êt mµu lu«n ®­îc båi ®¾p vµ tr¸nh ®­îc ph¸ rõng bõa b·i. ý thøc nµy trë thµnh mét luËt lÖ tù nguyÖn trong ng­êi d©n Th¸i. Ngµy nay ng­êi Th¸i sèng b»ng n­¬ng rÉy x­a kia ®· bá trång lóa vµ hoa mµu vèn thu nhËp bÊp bªnh chuyÓn h¼n sang trång c©y n«ng nghiÖp c©y ¨n qu¶ t¹o nªn nh÷ng vïng rõng nguyªn liÖu cho mét sè nhµ mµy s¬ chÕ trong huyÖn hoÆc khai th¸c vËn chuyÓn sang vïng kh¸c khi giao th«ng ®· thuËn lîi h¬n.

     M­êng Mïn cã 7 d©n téc sèng xen kÏ. D©n téc M«ng kho¶ng trªn 3.000 ng­êi sèng tËp trung ë  hai x· Hang Kia vµ Pµ Cß. Ng­êi Dao ë x· T©n Mai mét sè nhá ë Phóc S¹n T©n S¬n. Ng­êi M­êng tËp trung ë x· Ba Khan xen kÏ víi ng­êi Th¸i ë x· Phóc S¹n T©n S¬n Pï Bin Nong Lu«ng Cun Pheo mét sè nhá ë V¹n Mai. Ng­êi Kinh ë thÞ trÊn thÞ tø vµ d¶i däc quèc lé 15. Ng­êi Th¸i ®«ng ®¶o h¬n c¶ tËp trung vïng quanh thÞ trÊn men theo ch©n nói thung lòng däc hai bê suèi Mïn vµ suèi Xia. C¸c d©n téc ë m­êng Mïn coi nhau nh­ anh em t¾t löa tèi ®Ìn ®Òu cã mÆt tõ bao ®êi nay kh«ng x¶y ra sù chia rÏ ®oµn kÕt lµm ¨n sinh sèng x©y dùng b¶n m­êng. Mçi d©n téc mét vÎ ®Ñp v¨n ho¸ nh­ng râ rµng v¨n ho¸ Th¸i hiÓn nhiªn trë thµnh chñ thÓ cña vïng bëi nh÷ng lý do sau: C­ d©n Th¸i chiÕm ®Õn 70% qu¸ tr×nh lÞch sö cña d©n téc Th¸i lµ l©u dµi h¬n c¶ so víi c¸c d©n téc cïng sinh sèng ...

     Nãi ®Õn v¨n ho¸ Th¸i M­êng Mïn mét yÕu tè kh«ng thÓ kh«ng nh¾c ®Õn ®ã lµ sù giao thoa qua l¹i gi÷a c¸c vïng. Víi vÞ trÝ ®Þa d­ tr¶i qua bao ®êi sinh sèng lµm ¨n tr¶i qua bao kú sinh löa ng­êi Th¸i M­êng Mïn vµ c¸c téc ng­êi anh em kh¸c quanh vïng g¾n bã keo s¬n trong t×nh nghÜa l¸ng giÒng. V¨n ho¸ Th¸i m­êng Mïn ®· tiÕp nhËn ®­îc nhiÒu tinh hoa v¨n ho¸ anh em t«i luyÖn hoµ nhuyÔn ®Ó trë thµnh b¶n s¾c riªng.

     M­êng Mïn (tøc huyÖn Mai Ch©u ngµy nay) n»m gi÷a mét thung lòng ®­îc bao bäc bëi c¸c d·y nói lín n»m ë cöa ngâ lªn miÒn t©y b¾c ViÖt Nam. S­ên phÝa ®«ng cña mét nh¸nh d·y Tr­êng S¬n lµ ®Þa bµn c­ tró ®«ng ®óc cña ng­êi M­êng. Theo nhËn ®Þnh cña nhiÒu nhµ khoa häc M­êng Bi chÝnh lµ mét trung t©m M­êng cæ. Trong qu¸ tr×nh ng­êi Th¸i ®Õn sinh c­ phÝa t©y d·y Tr­êng S¬n ®· liªn tôc diÔn ra c¸c cuéc tiÕp xóc víi ng­êi M­êng. Tõ gÆp gì trao ®æi hµng ho¸ ë c¸c phiªn chî lµm quen trong c¸c mïa rÉy hai bªn s­ên nói ®æi trao gièng m¸ gióp nhau ho¹n n¹n ®ãi kÐm ®Õn nh÷ng quan hÖ th«ng gia giao hoµ huyÕt thèng ng­êi Th¸i ë M­êng Mïn vµ ng­êi M­êng ë M­êng Bi trë nªn th©n thiÖn coi nh­ anh em s½n sµng gióp nhau lóc khã kh¨n ho¹n n¹n. Suèt qu¸ tr×nh dµi chung sèng ng­êi M­êng ë M­êng Bi vµ ng­êi Th¸i M­êng Mïn hiÕm cã nh÷ng m©u thuÉn c¨ng th¼ng x¶y ra gi÷a hai d©n téc dÉn tíi huynh ®Ö t­¬ng tµn. Sù nç lùc chung sèng th©n thiÖn Êy ®· t¹o ®iÒu kiÖn cho hai nÒn v¨n ho¸ cã nhiÒu nÐt t­¬ng ®ång ®an xen vµo nhau.

     Ngoµi sù giao l­u víi téc ng­êi M­êng phÝa ®«ng nh¸nh Tr­êng S¬n ng­êi Th¸i m­êng Mïn cßn tiÕp xóc tèt ®Ñp víi c¸c téc ng­êi kh¸c quanh vïng nh­ ng­êi ViÖt ng­êi Dao ng­êi M«ng ng­êi Hoa ng­êi Ao T¸. Tuy nhiªn c¸c téc nµy c­ d©n Ýt vµ hä ®Õn sinh sèng t¹i Mai Ch©u muén h¬n kho¶ng thÕ kû 19 ®Õn nay. Ng­êi M«ng ng­êi Dao sèng phong kÝn c¶ bÒ næi cuéc sèng lÉn néi t©m nªn kh«ng dÔ dµng chÞu ¶nh h­ëng lÉn nhau vÒ mäi mÆt v¨n ho¸. Riªng ng­êi ViÖt cã mÆt ë Mai Ch©u cã thÓ sím h¬n nh­ng râ nÐt lµ ®Çu thÕ kû XX vµ nhÊt lµ sau n¨m 1945 cïng víi sù xuÊt hiÖn cña ng­êi Hoa. Ng­êi ViÖt vµ ng­êi Hoa c­ tró lÎ tÎ ë Suèi Rót V·ng dÇn dÇn h×nh thµnh nªn phè chî vÒ sau. X­a kia ng­êi Th¸i giao l­u th«ng th­¬ng tõ s«ng §µ qua ®Þa h¹t M­êng Mïn ®Õn tËn ®Êt Lµo. TÊt c¶ nh÷ng mèi giao l­u tiÕp xóc Êy ®· ®Ó l¹i nhiÒu dÊu Ên trong nÕp sèng t©m hån t×nh c¶m cña ng­êi Th¸i M­êng Mïn. ë bªn nhau ®· xuÊt hiÖn nhiÒu cuéc h«n nh©n hoµ huyÕt t¹o ra thÕ hÖ míi cã dßng m¸u hai d©n téc biÕt n©ng niu nh÷ng gi¸ trÞ v¨n ho¸ cña nhau kh«ng ¸p ®Æt mµ tù nguyÖn chän läc tiÕp nhËn còng nh­ ®µo th¶i ®Ó duy tr× vµ ph¸t triÓn. Bëi thÕ ®­¬ng nhiªn trong ¨n - ë - mÆc cña ng­êi Th¸i Mai Ch©u cña c¸c d©n téc céng c­ hay l¸ng giÒng ®Òu ph¶n ¸nh ®Ëm nÐt sù t­¬ng ®ång vµ dÞ biÖt qua sù nç lùc hoµ nhËp vµ b¶o tån suèt qu¸ tr×nh dµi chung sèng.

More...

TẠ ƠN MƯA GIÓ

By

 

Tạ ơn mưa gió



LÒ CAO NHUM


Tạ ơn cơn mưa

Không về nặng hạt

Tạ ơn gió tạt

Không rối tóc em.


Mưa đi êm êm

Lành vai áo nhỏ

Gió trôi ngọn cỏ

Thơm bàn chân son.


Mưa dịu mưa hờn

Lá hoa rạo rực

Gió xuôi gió ngược

Kẻo buốt bến bờ.


Mưa nhún đường mưa

Gió cầm tay gió

Đủ lời duyên cớ

Gõ cửa cõi người.


Mưa giăng tơ trời

Núi sông xin mắc

Gió buông duyên đất

Trăng sao xin vừa.


Tạ ơn gió mưa

Tạ ơn mưa gió!

More...

Lên núi Hàm Rồng - Sa Pa

By

 

Lªn nói Hµm Rång-Sa Pa






NhÊp mét ngôm linh chi ngät ch¸t

Nµo - ta - lªn - nói - bång - lai.


Tõng s¶i dèc chu­a ®ñ ®Ó cÇm tay

C©y l­ua thu­a ch¼ng khÐp bãng hai ng­uêi

§· cã bång lai bï vµo m­ua n¾ng

Cæng trêi tho¾t hiÖn në ra tiªn.


N¬i con rång phñ phôc triÒn miªn

Con cãc ®¸ h¸ miÖng chê m­ua rông

Cã mét mïa ®µo võa ®¬m tr¸i

Cã mét ngµy huyÒn diÖu træ hoa.


§­uêng huyÒn diÖu ta ®i quanh co

N¬i ®· ®Õn ch¾c g× ®· tíi

Ngôm linh chi ®Õn th× tan ch¶y

§µnh m¬ mµng víi ®Ønh Phan Xi P¨ng.

More...

DU KÝ MIỀN TRUNG TÂY NGUYÊN

By

 

 Du ký miền Trung Tây Nguyên

LÒ CAO NHUM
(Theo nhật ký hành trình của họa sĩ LÊ HỒNG LỰU) 


Tìm hiểu khám phá văn hóa một vùng miền là khát vọng nung nấu từ lâu của anh chị em làm báo VĂN NGHỆ HÒA BÌNH nhưng mãi chưa có cơ hội. Cơ hội ngày càng hiếm khi báo ra hai kỳ một tháng khi biên chế chẳng bao giờ đạt được yêu cầu của nó  anh chị em kiêm nhiệm vừa báo vừa hội (Đặc thù báo chí văn nghệ địa phương chăng?). Năm 2010 báo Văn nghệ Hòa Bình tròn tuổi 15 biên chế hòm hòm công việc vào guồng cái khát vọng nung nấu bấy lâu nay bỗng trỗi dậy. Anh chị em cơ quan đồng thanh hô: Không có cơ hội thì tạo lấy cơ hội. Thế là sau những tháng ngày mệt mỏi tạo "cơ hội" làm ngày làm đêm cả ngày lễ ngày nghỉ cuối tuần cuối cùng anh chị em cũng đã chọn được ngày lành tháng tốt chọn được giờ Hoàng đạo bước lên chiếc xe ô tô thuê 7 ghế ngồi đi rong ruổi khám phá miền đất giầu di sản văn hóa nhân loại những di tích lịch sử đau thương vào hàng nhất nhì đất nước những tính cách góc cạnh sắc nét ra tấm ra món của con người miền Trung Tây Nguyên những danh lam kỳ thú những miền đất du lịch lễ hội những món ẩm thực độc đáo phong phú cũng vào hàng nhất nhì. Sau đây là vài hình ảnh của chuyến du hí ấy.  


Qua cầu Trường Tiền dừng chân.


Chờ đồng nghiệp bên chùa Thiên Mụ.


Suy cảm chùa Thiên Mụ.


Sau chiều Sơn Trà Ngũ Hành Sơn và đêm Hội An lung linh đèn lồng phố cổ sáng hôm sau đoàn bon thẳng vào Nha Trang. Ngày đêm ở thành phố du lịch biển thật dễ chịu và thú vị.


Nếu dải dọc miền Trung chúng tôi ngắm nếm (ẩm thực) và suy cảm nhiều hơn thì đến Đà Lạt ai nấy đều nở bừng những nụ cười tươi như các loài hoa của chính thành phố này. Ấy là bắt đầu từ lúc gặp gỡ nhà văn Lê Công Tổng biên tập tạp chí văn nghệ Langbiang (thứ 3 từ trái sang) và anh chị em Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng. Đích thân nhà văn Lê Công đưa đoàn đến các điểm văn hóa du lịch tiêu biểu của Đà Lạt.


Tại ga cáp treo đi hồ Tuyền Lâm và Thiền Viện Trúc Lâm từ trái sang: Nguyễn Thị Ngọc (Kế toán)   họa sĩ Vũ Minh Dương nhà văn Lê Công (Lâm Đồng) Nguyễn Kim Luyến (Trị sự báo) nhà thơ Lò Cao Nhum họa sĩ Lê Hồng Lựu Hồng Xuyến (Thủ quỹ) và nhà văn Bùi Minh Chức.


Nhà thơ Vũ Nguyên (Công tác tại Đài phát thanh truyền hình Lâm Đồng thứ 6 từ trái sang) bấm máy ảnh xong cũng kịp đứng cùng đoàn. Phía xa kia là thành phố Đà Lạt và dãy núi Langbiang huyền thoại.




Thảnh thơi trong khuôn viên Thiền Viện Trúc Lâm.


Tạm biệt Đà Lạt chúng tôi đến thành phố Buôn Ma Thuột.


Đến thành phố Plâyku.


Rồi đến Kon Tum. Ở đây nhà thơ Tạ Văn Sỹ cùng hai cây bút Hồng Thủy Tiên Phan Doãn Mãi rất trẻ đẹp mà thơ hay của Kon Tum đã pha cà phê đợi. 


Phan Doãn Mãi đây.


và nhà thơ Tạ Văn Sỹ.


Điều bất ngờ đối với nhà thơ Lò Cao Nhum là con rể và con gái đang làm thủy điện bên nước bạn Lào nghe tin bố Nhum qua Kon Tum  đã đi xe máy từ bên kia sang đón và tổ chức sinh nhật cho bố. Cuộc hội ngộ thật vui và cảm động. Từ trái sang: Con gái bố Nhum Lò Thị Đan Hương con rể Lã Ngọc Hưng nhà thơ Lò Cao Nhum và họa sĩ thiết kế báo Văn nghệ Hòa Bình Lê Hồng Lựu tại một quán cà phê thành phố Kon Tum do nhà thơ Tạ Văn Sỹ tổ chức tiếp đoàn.


Bức ảnh dọc đường cuộc hành trình qua miền đất Tây Nguyên.

 

Đoàn báo Văn nghệ Hòa Bình rời Kon Tum  chào Ngọc Hồi theo đường Hồ Chí Minh trôi đèo Lò Xo dằng dặc ngoằn nghèo xuôi về Đà Nẵng  đi qua lễ bế mạc Festivan ướt sũng trong mưa tại thành Huế kịp về thành cổ Quảng Trị thắp nén nhang cho người nằm dưới cỏ  để rồi trên đường ra Bắc ai nấy còn ám ảnh mãi câu thơ của nhà thơ Lê Bá Dương: Đò lên Thạch Hãn ơi... chèo nhẹ/ Đáy sông còn đó bạn tôi nằm...

                                                                                                L.C.N. và L.H.L.
 

More...