"Trật tự không trật tự" sự đúc kết của những trải nghiệm

By

 

"Trật tự không trật tự"

sự đúc kết của những trải nghiệm


Dương Kiều Minh 

              Đọc tập thơ "Trật tự không trật tự" của Đặng Huy Giang ta nhận thấy sự đúc kết cùng những lý giải cuộc sống bằng trải nghiệm kinh nghiệm của tác giả. Nhiều câu hỏi tiếp tục được đặt ra trong cái nghịch lý như là biện chứng của sự vận động vũ trụ và xã hội loài người trong trật tự không trật tự như là một quy luật khách quan diễn ra ngoài ý muốn của chúng ta:

Những hình khối những mảng màu
Nhảy múa
Mơ hồ
Còn ý chí như sợi dây buộc trói
Trong một trật tự không trật tự
...
Dù cái gì phải đến dù cái gì phải qua
Bản thân ta
Trong một trật tự không trật tự            

                 Lâu nay chúng ta vốn sẵn thói quen ít có ai thanh thản nói ra ý kiến đi chệch khỏi định kiến của chung quanh. Việc tìm kiếm sự thật lại đòi hỏi phải có nhiều ý kiến trái khác trong sự nỗ lực và can đảm vượt ra ngoài cái định kiến sẵn có nó từng vôi hóa đời sống tinh thần và ý thức của chúng ta. "Nơi mỗi hạt bụi cũng không dễ nhấn chìm/ Mỗi hạt bụi cũng muốn thành cá thể"- Thực thế trong thế giới vật chất ngổn ngang trùng điệp này dù là hạt bụi cũng là một vật thể riêng biệt tự nó tồn tại trong vũ trụ trong không gian bao la này nằm ngoài ý thức chủ quan của chúng ta.
Trong những điều làm tôi lưu tâm ở "Trật tự không trật tự" của Đặng Huy Giang là những câu hỏi từ sự hỏi hoa "Giữa đầm sen nở một đóa sen/ sáng lên trong màn đêm ngờ vực/ thơm lên trên sình lầy cùng cực/ em là hoa/ em không là hoa?" (Trước sen) đến những câu hỏi về cuộc đời về vũ trụ và rồi là hỏi ma. Có những câu hỏi nhà thơ đã chiêm nghiệm được còn nhiều câu hỏi nhà thơ chưa tìm được câu trả lời "tôi đem băn khoăn này hỏi những cây sồi (...)/ Những cây sồi trơ thân cành ngẫm nghĩ/ chúng trả lời bằng cách lặng im" (cái giá)
Nhà thơ không dứt suy tưởng về thời gian về sự sống về sự sống - tình yêu - cái chết trong một mối quan hệ tất yếu không thể tách rời được vận hành chuyển động theo một quy luật nhân quả:

Trên cây thời gian: chúng ta già nua
Trên cây thời gian: chúng ta tàn lụi
Trên cây thời gian: chúng ta lầm lũi
Trên cây thời gian: chúng ta phù du
Mà quả thời gian còn xanh lắm trên đầu!

                                (Trên cây thời gian)

Không phải điều thần kỳ. Chính là cái chết một phần tất  yếu của đời anh
Sau bao nhiêu hạnh phúc mong manh
Sau bao nhiêu bất hạnh bền vững
Anh hoài nghi sự bất tử
Dưới trời xanh

Nhưng nước mắt đời anh vẫn mặn
Nhỏ xuống buồn em
Nhỏ xuống vui em
Nhỏ xuống nơi anh đứng
Một hạt mầm
Thêm một cõi
Sinh ra
                                 (Tất yếu)


                 Đọc thơ Đặng Huy Giang tôi thấy chạm đến những phần thuộc về nhận thức trong hệ thống tư duy mang tính khái niệm gần với những ý tưởng triết học. Để hướng cái tư duy thơ theo lộ mạch này nhà thơ không chỉ có những trải nghiệm mà yếu tố kinh nghiệm của nhà thơ phải là một yếu tố trọng tâm có nền tảng.
                Kinh nghiệm sẽ giúp cho tư duy những nguyên liệu tư liệu quý giá của hiện thực để tổng hợp loại suy sàng lọc đối sánh ... rồi rút ra những đúc kết mang tính chiêm nghiệm.

Đóng gói những ngày qua. Cất chúng vào kho
Tôi ao ước: Giá không bao giờ phải dùng chúng nữa
( ... )
Chúng một phần tôi mãi mãi xa
                                                        (Những ngày qua)

                  Đóng gói những ngày qua rồi cất chúng vào kho là cái gì vậy? Đấy là thời gian là kỷ niệm là quá khứ và là đời sống - một đời sống đã hoàn thành bổn phận của sự sống.
Do vậy đó chính là "chúng một phần tôi mãi mãi xa". Nói về quá khứ nói về kỷ niệm nói về một quãng đời đã qua như vậy thì quả là đã đẩy xa cái khái niệm này tới "một cõi" trong thế giới của những ý tưởng triết học.
Đó chính là một đặc trưng của thơ Đặng Huy Giang mà tôi nhận biết được. Cái mạch thơ tư duy mang ý tưởng triết học này được nhà thơ bộc bạch khá rõ quan niệm của mình trong bài thơ có tiêu đề là "sách":

Sách hấp dẫn tôi: Cách tư duy mới
Đến tương lai bằng đôi chân tương lai
Ngày mai dạy cho ta cách cởi
Nút thắt giữa lòng mình không phải giữa lòng ai

                                                                    (Sách)--PageBreak--

                  Thực ra nhiệm vụ của con người cái nhiệm vụ trung tâm và khó khăn nhất chính là cái "cách cởi nút thắt giữa lòng mình". Những câu thơ trên của Đặng Huy Giang đã cho tôi sự lý giải này.
                  Theo thiển nghĩ của tôi cái "lòng mình" ở đây ở một góc độ khác nó chính là cái tự ngã của nhà thơ. Đã qua bao câu hỏi bao sự tự vấn và đúc kết chiêm nghiệm của cá nhân nhà thơ nhà thơ đã soi cái tự ngã của mình vào các hình mẫu nào Lý Bạch Đỗ Phủ G.G Marquez Dan Brown Êxênin Thạch Lam Chế Lan Viên Trịnh Công Sơn... nhưng nghe chừng cái tự ngã của nhà thơ soi vào các hình mẫu này rồi đi qua không dừng lại ở đó.
Cái lộ mạch này như dòng nước nếu từ  trên cao thì tự nó tung chảy xuống thấp; nếu là bình địa thì nó không ngừng loang rộng.


Buông một con thuyền
Lòng không bờ bến
(Không đề II)

Lấp đầy  và trống rỗng
Xòe hết một bàn tay
Mở hết một vòng tay
Im lìm và vận động

Đón ta vào cánh cổng
Là nụ cười Thích Ca
Đón ta vào giải thoát
Có ta mà không ta

(Tự do)

                Cái lộ trình cuốn hút tới mục tiêu của hình mẫu cái tự ngã ban đầu nó có tên là "Tự do" như nhà thơ đặt tên - Tự do ở đây gần với sự cởi bỏ sự trút bỏ để bước vào một không gian mới một thế giới tình thần mới - Sự cởi bỏ này đang dần đến cõi không "có ta mà không ta" đang ở sự có - không:


Trong sự chạy trốn như sắp đặt của thời gian
Lắng trong ta bao âm thành gào réo
Và tấm gương soi như lỗ thủng hằng ngày phơi bày sự thật
Dù đường đời quanh co đời người ngắn ngủi.
Sao ta vẫn tin dưới bóng Bồ đề
Vẫn có ngôi chùa nhà Phật
Dưới mái chùa vẫn nụ cười Di Lặc
Dù mùa xuân đi qua
Dù tuổi xuân đi qua...


               Dưới bóng Bồ đề hay Ngôi chùa nhà Phật hay nụ cười Di Lặc là để chỉ một quan niệm về thế giới. Cái quan niệm này nó quán thông được đầy đủ những ý nghĩa giản dị nhất và siêu việt nhất về sự tồn tại của con người cũng như vạn vật trong vũ trụ vô cùng vô tận tựa trên quy luật nhân quả - một quy luật phù hợp soi sáng nhiều lĩnh vực trong các hoạt động của con người trên thế gian.
                 Nhà thơ đã tự nhận rằng cái cánh cửa của nhà thơ đã tự nguyện đặt mình trong sự soi dọi của cái hình mẫu tự ngã này là ta vẫn tin dù mùa xuân đi qua dù tuổi xuân đi qua.
Điều tôi quan tâm và giãi bày về tập thơ "Trật tự không trật tự" đã trình bày một quan niệm của nhà thơ Đặng Huy Giang là ở hình bóng cái tự ngã của nhà thơ và sự tự đặt cái tự ngã hình mẫu cái tự ngã đó như tôi vừa nêu. Sau đây là một minh chứng cụ thể hơn nữa sáng tỏ hơn nữa về quan niệm đó.

Dưới bóng Bồ đề
Một năm mươi kiết già
Gió xoay lật
Trổ
Ngàn con mắt lá
Trong sạch như đứa trẻ
Ta làm trong thân ta
Làm rỗng đầu ta

Trở lại
Tình cờ
(...)
Dưới bóng Bồ đề
Một năm mươi trôi qua
Ta chờ đón mọt năm mươi khác
Có đứa trẻ trong ta cất tiếng khóc chào đời

                       (Dưới bóng Bồ đề)

             Trong cái lộ trình dài dặc gian nan của mình nhà thơ đã cập đến một bờ bến một cõi rỗng lặng mà tràn đầy - đó là hình mẫu cái tự ngã đã để lại hình bóng của nó trong cái tự ngã của nhà thơ - từ cuộc cập bến này đã tạo ra sự sinh sôi sinh thành lớn lao của sáng tạo "có đứa trẻ trong ta cất tiếng khóc chào đời" trong sự soi sáng của "ngàn con mắt lá" "trong sạch như đứa trẻ" "làm trong thân ta".
             Có một tôn giáo gần với cái đạo vũ trụ đó là việc đề cao tính không và thuyết nhân quả - cái đạo này chứa đựng dung nạp được nhiều nhất đối với đời sống tinh thần của con người từng bị áp lực của thời cuộc và nền văn minh xô ép.
               Đó chính là cõi mà tác giả của "trật tự không trật tự" đã soi bóng cái tự ngã của mình vào trong đó trong sự tự nguyện đến như một cái duyên "sao ta vẫn tin... /dù mùa xuân đi qua/ dù tuổi xuân đi qua" với cái nhìn hướng về tương lai:

Phía trước cuộc đời dù lắm dốc
Nhưng đã có máu  nuôi người
Còn ý nghĩ  nuôi văn

                Viết đến đây tôi chợt dừng lại và ngẩng nhìn ra ngoài hiên ánh sáng vừa sau cơn mưa rào mùa hạ lọc qua bụi trúc. Tôi bất thần nhớ tới ý đoạn cuối bài thơ "Thu sơn" (núi thu) của Bạch Cư Dị viết khi nhà thơ vừa ốm dậy leo núi thả hồn mình vào cảnh núi non:
Đời người có được bao lâu/ như tạm gửi trong khoảng trời đất lòng lo chuyện nghìn năm/ thân không một ngày nhàn rỗi/ bao giờ thoát lưới trần/ sẽ về đây khép cửa nghỉ.
Có lẽ thiên nhiên và cái đạo vũ trụ là nơi chốn trú ngụ không chỉ đối với người nay mà đối với cả người thời xưa. Tôi tự hỏi người nay và người xưa thực ra tâm sự có cách biệt nhau nhiều không?

More...

TIA CHỚP (Thơ Phạm Dạ Thuỷ)

By

 

Tia chớp

Thơ
PHẠM DẠ THUỶ




Bất ngờ một tia chớp
Rạch ngang đời bình yên
Thế là xôn xao gió
Lật tháng ngày lênh đênh

Người về từ thơ dại
Lặp lại lời trăm năm
Ngỡ ngàng em mắt ướt
Trái tim nhói đau thầm

Bên kia là xuân sớm
Hoàng tử và Lọ lem
Bên này là thu muộn
Chỉ có người và em

Chỉ có người và em
Nâng niu ngày úa lá
Nhốt tuổi buồn vội vã
Nhấp men chiều đắng môi

Tia chớp rạch ngang đời
Bình yên rời nhân thế
những-điều-có-thể...

Bay ngược chiều gió. Xa!      

More...

Đừng múc cạn nỗi buồn vâng đừng múc cạn

By

ĐỪNG MÚC CẠN NỖI BUỒN  
VÂNG ĐỪNG MÚC CẠN



Vương Cường

Có người cho rằng tập thơ này hay nhất kể từ 1975 đến nay và có người bỏ phiếu cho tập thơ này vào giải thưởng thơ năm 2009 của HNV. Có người cho rằng tập thơ chỉ làng nhàng hoa hậu phường! ... Tôi may mắn có tập thơ này và đã đọc nó nhiều lần...


Thập kỷ 80 của thế kỷ 20 từng chứng kiến một sự đổi mới bắt đầu từ tư duy sau đến thực tiễn ở VN. Cuộc đổi mới đó cũng bắt đầu chia đôi nhận thức và hành động người đi đầu đổi mới và người sợ đổi mới. Và hôm nay chúng ta cùng chứng kiến đất nước đã có bộ mặt khác tươi đẹp hơn giàu có hơn và thách thức tiếp tục cũng lớn hơn. Thách thức lớn hơn tức là nền kinh tế - xã hội phát triển hơn!

     
Trong văn học Nguyễn Huy Thiệp là một hiện tương độc giả cũng chia đôi người cho văn Nguyễn Huy Thiệp hay người cho dở. Nhưng rồi văn NHT vẫn còn đó. Ông không được trao giải thưởng. Có sao đâu đời văn chưa hẳn giải thưởng nhất thời đã là một thước đo.
     
Bây giờ sau hơn 20 năm đổi mới người đọc lại chia đôi khi đọc và đánh giá "Đừng múc cạn nỗi buồn" tập thơ của Nguyễn Thị Ánh Huỳnh (NTAH-nhà xuất bản Hội Nhà Văn 2008). Có người cho rằng tập thơ này hay nhất kể từ 1975 đến nay và có người bỏ phiếu cho tập thơ này vào giải thưởng thơ năm 2009 của HNV. Có người cho rằng tập thơ chỉ làng nhàng hoa hậu phường! Điều này không có gì lạ vì chúng ta đang ở vào thời kỳ mà thực tiễn thay đổi nhanh chóng và hình như tư duy chưa thay đổi kịp. Thang giá trị vẫn chưa ngả ngũ cái mới chưa thắng cái cũ và ngược lại. Phê bình văn học chưa phát triển chủ yếu vẫn là cách nhìn cũ. Tôi cho rằng điều quan trọng nhất là tập thơ đã hiện diện. Tiếc rằng tôi chỉ được đọc kết luận của hai phía mà chưa được ai chứng minh. Do số lượng phát hành quá ít (200 bản) nên ít người được đọc.

     
Tôi may mắn có tập thơ này và đã đọc nó nhiều lần. Vậy thực chất tập thơ này ra sao hay nhất hay là dở nhất? Biết rằng để trả lời câu hỏi này chẳng dễ dàng gì nhưng tôi muốn nói với chính mình và những người bạn thân của mình vài cảm nhận về tập thơ này.

     
Nếu thơ là sáng tạo sáng tạo trong phương pháp tiếp cận sáng tạo trong cảm xúc trong cấu tứ trong ngôn ngữ thì Đừng múc cạn nỗi buồn có điều đó. Trong 49 bài thơ tuy mức độ khác nhau nhưng cái mới lạ luôn có ở từng bài.
 
Có phải trời theo gió vào mũi con

Đất hoá thành cơm chui vào bụng con
Sông nước mượn cơn khát chảy vào máu thịt con
 
Viết như thế thì chưa từng ai viết. NTAH không nói đến tình yêu thiên nhiên như bài học đầu tiên khi nói với con mình bằng sự áp đặt. Những hình ảnh tưởng lớn hoá ra rất bình thường ai cũng thấy. NTAH không chỉ dừng ở đó đó chỉ là cái phôi thôi tác giả đi đến cái bất ngờ hơn khái quát hơn:


Cái con nhìn thấy khi thức
Nhỏ hơn nhiều lần từ giấc ngủ sinh ra!
 
Tứ thơ rất tự nhiên khi đọc xong ta thấy một thiên nhiên đẹp và có ích bao nhiêu. Nhưng nó còn đẹp hơn nhiều qua giấc mơ. Phải yêu thiên nhiên con người lắm mới có giấc mơ như thế. Đẹp ở đây được ẩn sâu! Đây không phải là một phát hiện rất thơ ư?
 
Có những câu thơ đẹp mang lại cho ta sự thanh thản yêu đời và tất nhiên yêu người hơn:


Ngoài kia lông ngỗng đầy trời
Mùa thu rắc lối cho người tìm em
 
Viết như thế là rất mới. Lông ngỗng không xa lạ gì nhưng lông ngỗng ở đây lại được tác giả mượn sự quen thân đó làm nhiệm vụ khác giao liên cho tình yêu.
Bất ngờ trong thi tứ tưởng chẳng ai hơn NTAH.

- Kìa con coi ngôi sao Hôm

Đang li dị bầu trời
Để sớm mai thành đoá sao Mai.
 
Đọc những câu thơ trên tôi giật mình trước một phát hiện rất thơ. Không theo lối mòn Thơ chỉ có lối đi vừa cho một người thôi. NTAH đã đi trên con đường hẹp đó. Tứ thơ chặt chẽ ý thơ bất ngờ ngôn ngữ không xa với đời sống thực vận động cùng đời sống nên phía sau thơ NTAH lại chính là nỗi niềm con người hiện tại. Nỗi niềm đó buồn nhiều hơn vui. Trong xã hội Người buồn lại là một giá trị sống một minh chứng cao đẹp cho sức sống mạnh liệt của con người. Theo tôi đây là một phát hiện lớn nhất của thơ NTAH. Thông qua những nỗi buồn NTAH ca ngợi con người trước hết là người phụ nữ. Tôi không cho rằng vì tác giả là nữ nên dễ chia sẻ với phụ nữ. Chừng đó chưa đủ trong thế giới Người phụ nữ tạo ra nhiều giá trị tinh thần Người đẹp nhất nhưng họ cũng là người chịu nhiều thiệt thòi đau khổ. Vì vậy mà phụ nữ hơn ai hết có nhiều ước mơ thánh thiện nhất. Bài ca thiên nga phải chăng là nỗi lòng sự ước mơ chân chính của người phụ nữ về một cuộc sống thuỷ chung sự đánh động một tình cảnh hiện nay mà họ phải gánh chịu? Tập thơ là một lời kêu thương và sự cảnh báo.Chỉ một lá thư của người cũ thời học trò mà làm nên đám cháy. Thơ NTAH kín đáo ta sẽ đau cùng nỗi đau của người phụ nữ ấy người mắc kẹt trong đám cháy cuộc đời. Trong thơ NTAH cuộc sống của người phụ nữ được bộc lộ tự nhiên. Con người trong lao đông nhiều khi nỗi vất vả không phải công việc nặng hay nhẹ mà là sự lặp lại nhàm chán. Trong gia đình phải có tình yêu vô bờ bến người phụ nữ mới có thể vượt qua sự nhàm chán đó. Không gian sống của họ thật bé nhỏ giản đơn bạn bè của họ là nồi niêu xoong chảo dưa cà mắm muối...trong khi hồn họ bay bổng và rộng lớn như tất cả mọi người. Sự vô tình của những người đàn ông đã làm đau thêm nỗi đau tinh thần của người phụ nữ. Ai người có thể làm ngơ trước những câu thơ này:

Sướng muốn chết khoảng trời xanh sau bếp
Mưa cho suối chảy trong nhà
Có khi trời xuống la đà nồi niêu
 
Hay:
Ba mươi năm

Con mèo xưa đã mướp
Mèo đánh mất khả năng gào
.....
Sướng muốn chết mùi dạ lan hương ngạt thở
Ăn ở với cà với dưa
Đẻ ra mắm muối mà chưa biết tình
 
NTAH vẫn tìm được những hình ảnh thơ nhất trong những việc tưởng tầm thường. Nếu chọn câu thơ có thể đứng riêng tôi tiến cử câu này: Thương lá vàng làm con ở mùa thu. Lá không còn lá mùa thu đâu còn mùa thu chỉ một con ở bỗng chốc làm cả câu thơ sinh động hẳn lên. Thơ đậm đặc ở sau chiếc lá vàng ấy nhờ sự liên tưởng liên hoàn thấp thoáng cuộc đời.
 
Người phụ nữ gánh trên vai mọi việc như đàn ông trong xã hội thì họ vẫn phải gánh riêng gánh gia đình. Viết về nỗi đau người phụ nữ bằng những câu thơ bình thản đã cho ta thấy hình như nỗi đau ấy đã thành sẹo rồi đã như không cần phải chữa nữa. Qua thơ NTAH ca ngợi Thiên nga lên án Đối thoại với bọ ngựa và mơ ước Hẹn hò... Bài thơ hay trong tập này theo tôi là bài Hãy đưa em về ngày xưa. Những khát khao rất phụ nữ chính đáng và thánh thiện: được yêu.
Giọng NTAH là đây:
 
Giờ em gần gấp ba tuổi cậu

Cậu còn nhỏ tuổi hơn các con em
.....
Sao  đêm đêm cậu vẫn trở về
Lén lút hôn em?

 
Cuộc đời còn có một sự thật khác tình yêu người phụ nữ vẫn như sóng  nhưng người đàn ông lại quá vô tình. Trong những đêm bên ông nội của cháu nội em vẫn ngáy như sấm không hề để ý gì đến những khát khao đang cháy trong lòng chị vẫn thức mong muốn thèm khát cậu trẻ trai xưa. Một bài thơ không dài ít chữ đã gói hết nỗi buồn đau bên bếp lửa nồng cháy lại có một bếp tro tàn. Bài thơ tài tình là ở chỗ thời gian đã đổi thay tình yêu như sắp dừng lại mơ ước như mới bắt đầu. Khao khát ấy mong muốn ấy chính đáng mà không đượcđắpđền.
     
Cả tập thơ là nỗi buồn nhiều khía cạnh có cái không dễ nói thế mà NTAH đã diến đạt được một cách trong sáng gần gũi đánh thức trong ta những người đọc. NTAH là người làm chủ cảm xúc làm chủ ngôn ngữ. Đành rằng có nội dung nhưng với thơ NTAH nội dung cũng giàu chất thơ. Nhưng chưa đủ thơ lại bắt đầu từ cảm xúc mong manh lắm cả tập thơ đều mong manh như thế. Nhiều bài thơ trong tập thơ này ý tứ sâu xa được thể hiện với tầng ngôn ngữ thơ tối ưu.
 
Tôi không thấy bài thơ nào trong tập không có tứ. Có tứ thơ là một điểm mạnh của nhà thơ. Nhờ tứ thơ mà ta bị bất ngờ nhẹ nhàng mà rất thấm. Đi ngược lại nỗi buồn để người đọc thấy một tình yêu và giật mình với đôi khi có gì như ân hận. Thơ NTAH có khi hơi gào thét nặng lời ngạo nghễ khi thủ thỉ nhẹ nhàng rất phụ nữ nhưng ánh lên một sức sống lớn nhắc nhở một cái gì trong mỗi con người. Tập thơ mỏng mà nặng.


Cuộc đời này có những điều như thơ NTAH nhưng rồi tôi muốn gặp sự tin tưởng đáng yêu hơn có lối thoát hơn.  Đôi khi thấy thơ giải thích khi ấy tôi thấy phía sau lưng thơ... Buồn là một giá trị sống tôi muốn nhắc lại điều này. Đừng múc cạn nỗi buồn vâng đừng múc cạn!

(Nguồn:nguyentrongtao new)
 

12.2009

More...

Một chiều ngược gió (Thơ Bùi Sim Sim)

By

  

Một chiều ngược gió

Thơ BÙI SIM SIM



Em ngược đường ngược nắng để yêu anh
Ngược phố tan tầm ngược chiều gió thổi
Ngược lòng mình tìm về nông nổi
Lãng du đi vô định cánh chim trời
Em ngược thời gian em ngược không gian
Ngược đời thường bon chen tìm về mê đắm
Ngược trái tim tự bao giờ chai lặng
Em đánh thức nỗi buồn em gợi khát khao xanh
Mang bao điều em muốn nói cùng anh
Chợt sững lại trước cây mùa trút lá
Trái đất sẽ thế nào khi mầu xanh không còn nữa
Và sẽ thế nào khi trong anh không em?
Em trở về im lặng của đêm
Chẳng còn nữa người đông và bụi đỏ
Phố bỗng buồn tênh bờ vai hút gió
Riêng chiều này em biết một mình em...




More...