Phiên chợ hoa văn

By

 

Phiªn chî hoa v¨n



Lß Cao Nhum



          N¬i con s«ng Xia len lái tõ nguån nói Pï Hoäc vÒ gÆp dßng s«ng M· tõ miÒn t©y b¾c ra biÓn §«ng mäc lªn mét c¸i chî. B©y giê lµ chî phiªn. Buæi chî còng theo m­ưa theo n¾ng chît tô chît tan. Hµng ho¸ kh«ng mÊy khi cè ®Þnh nay m¨ng mai méc nhÜ. Như­ngư¬ng lai chî Co Lư­¬ng ®Çy ¾p tiÒm n¨ng. Mét c¸i chî ng· ba s«ng ng· ba ®­ường vµ lät thám gi÷a mét vïng cã d¨m b¶y s¾c téc. Co Lư¬ng lµ v¹ch giíi cuèi cïng ®Êt M­ường Mïn huyÖn Mai b©y giê. Ng¶ ®­ường xu«i theo s«ng M· vÒ ®«ng lµ M­ường Khoßng. Ng¶ ®­ường ng­ược lªn Trung Lý Mường L¸t Sµi Khao qu¸ h¬n lµ M­ường S»m cña ®Êt nư­ớc triÖu voi. TÊt c¶ lµ sù héi tô mét nÒn kinh tÕ tù cÊp tù tóc mét miÒn ®a b¶n s¾c v¨n ho¸ nhµo trén trong c¸i chî nhá hÑp Co L­ư¬ng.

          Ng­ười ®i chî tÝu tÝt tõ ba ng¶ s«ng tô l¹i tõ chî xu«i theo ba ng¶ s«ng ®i tiÕng c­ười vµ s¾c ¸o lÈn hót vµo mµu c©y cña rõng lêi rÐo r¾t cña suèi. Ngùa b¶n MÝ léc céc nhÞp vã reo sät chÌ sao suèt ®Ëm vÞ nói Tr­ường S¬n. ThuyÒn b¶n ChiÒng Hin Chµ võa cËp bÕn. Nh÷ng cum thãc n­¬ng vµng cho¸ lïm lôm mét gãc chî. §©y lµ mÆt hµng nh÷ng ng­êi ®i t×m g¹o th¬m x«i dÎo ngµy tÕt còng lµ nguyªn liÖu r­îu cÇn uèng xu©n. Thø nÕp th¬m vïng Thµnh S¬n cã mÊy n¬i s¸nh ®­îc. Ng­êi ta nãi ®ã lµ thø lóa giao sinh gi÷a nÕp th¬m M­êng L¸t vµ nÕp ®á dÎo qu¸nh M­êng S»m. Hai khãm lóa trång c¹nh nhau thô phÊn cho nhau ®Ó thµnh mét gièng kh¸c hoµn h¶o h¬n. C¸ch lai t¹o d©n gian thËt ngo¹n môc kú l¹. Hµng mÊy thÕ kû gièng nÕp cø tån t¹i vµ tÞnh tiÕn ®Ó ®Õn b©y giê lµ hµng ho¸ lµ ®Æc s¶n cña ë chî Co L­¬ng.

          Xen kÏ vµ r¶i r¸c ®©y ®ã nh÷ng chai mËt ong vµng ®Ëm nh­ lóa n­¬ng chÝn ré. §ã lµ hµng tõ M­êng HÞch vÒ tõ th­îng nguån xuèng. MËt ong chÝnh hiÖu nh­ chÝnh ng­êi b¸n. §Ó cã mËt ong b¸n chî tÕt ng­êi ta dµnh dôm cÊt gi÷ tõ nöa n¨m kia. Th¸ng n¨m th¸ng s¸u ong lµm tæ t¹o mËt trªn v¸ch ®¸ ngän c©y. Nh÷ng ng­êi ®i lÊy mËt ong th­êng ®i ban ®ªm. §ñ thÊy nguy hiÓm nh­êng nµo khi trÌo c©y hay leo v¸ch ®¸ dùng ®øng lóc trêi tèi mÞt. Trªn tay l¹i bïi nhïi löa ngang l­ng l¹i b¾p dao. Ng­êi ë biÓn c­ìi lªn con sãng ng­êi ë rõng ®¹p lªn vai nói mµ sinh tån. Hµng mËt ong chî Co L­¬ng lµ hµng b¸n ch¹y h¬n t«m t­¬i. Ng­êi b¸n ®Þnh gi¸võa ®ñ gi¸ trÞ. Ng­êi mua kh«ng cß kÌ mÆc c¶. ¸nh mÆt trêi ch­a to¶ xuèng chî d·y chai mËt ong ®· dèc s¹ch lµu.

          T«i ®Õn mét gãc chî mÐ rõng. Sõng h­¬u g¹c nai mãng hæ mËt gÊu cao s¬n d­¬ng lång khØ vÈy tª tª...Gi¸ tuú lo¹i tõ vµi chôc ngµn ®Õn vµi triÖu ®ång. Còng cã thÓ trao ®æi b»ng xe m¸y b»ng sóng mét nßng hai nßng b»ng sóng s¨n 12 ly b»ng m¸y kh©u ®ång hå... Ng­êi b¸n víi tinh thÇn sëi lëi ®­îc gi¸ th× b¸n kh«ng ®­îc gi¸ th× mang vÒ treo cét nhµ. Hä coi b¸n ®i lµ mÊt cña quÝ ®­îc vµi triÖu tiªu pha ®­îc bao l©u. Sõng h­¬u lµ cña n¶ «ng cha kiÕm ®­îc tõ ®êi n¶o ®êi nµo lªn n­íc n©u ®en bãng b¶y. Sõng nhiÒu nh¸nh g¹c cµng quÝ vµ ®Ñp. Khái ph¶i mang trë l¹i treo cét nhµ n÷a. MÆt hµng l¹ ®· cã kÎ ch¬i sang. Mét ng­êi b¸n v¹n ng­êi mua. Nh÷ng ng­êi chÞu ch¬i nÐm mét vµi triÖu ®æi lÊy cña hiÕm cña v« gi¸ chØ c¸i phÈy tay ªm ru ®Ó nh÷ng ng­êi kh¸ch kh¸c cßn ®­¬ng ng¾m ngÝa hoÆc ®¾n ®o ph¶i xuýt xoa tiÕc m·i. ë chî ®êi lµ vËy. §«i khi th»ng Ýt tiÒn h¬n th»ng so ®o h¬n bao giê còng thua thiÖt. H¬n thÕ n÷a cña quÝ ®· cÇm ë trªn tay mµ ®Ó tuét khái tay lµ sù tiÕc nuèi dµy vß kh«ng thÓ ngu«i.

          BÇu trêi nh­ ®­¬c vÐn lªn mµu m©y x¸m b¹c. C¶ mét d¶i chî s¸ng t­¬i rùc rì tho¸ng ®·ng. C¸c c« g¸i Th¸i thu gÊp m¶nh ni n«ng tõ sím vÉn phñ lªn nh÷ng tÊm v¶i thæ cÈm mu«n mµu. T«i chît nhí c«ng viÖc chÝnh cña m×nh lµ t×m mua cho anh b¹n d­íi Hµ néi mét sè thæ cÈm cã nh÷ng ho¹ tiÕt anh thÝch. Kh«ng khã còng trë thµnh khã. NhiÒu nªn dÔ chän. Nh­ng chän ®­îc ho¹ tiÕt cÇn nh­ ý th× kh«ng dÔ chót nµo. Mét d·y thæ cÈm ph¬i bµy mu«n mµu mu«n vÎ. Nh÷ng c« g¸i Th¸i lu«n në t­¬i cÆp m¾t ngät vµ lêi mêi th¬m: "Mêi anh cø xem kh«ng mua còng ch¼ng sao c¶". MÆt ng­êi mÆt v¶i ®Ñp nh­ hoa. MÆt th× tr¾ng nân thæ cÈm th× rùc rì. Hai thø ph¶n ¸nh hång hµo cho nhau. V¶i lµm ®Ñp cho ng­êi ng­êi lµm ra v¶i ®Ñp.

          Cã thÓ nãi kh«ng ngoa thæ cÈm Th¸i m­êng Mïn ®¹t ®Õn ®é tinh x¶o ®a d¹ng. VÉn chÊt liÖu v¶i b«ng t¬ t»m x­a Êy th«i b©y giê h¼n c¸c c« g¸i Th¸i ®· më mang t©m ãc ra nhiÒu ®iÒu kiÖn tho¸ng réng h¬n nhiÒu x­a kia. Vµ ®éng c¬ canh cöi ®· thay ®æi h¼n. Thuë tr­íc ®µn bµ con g¸i dÖt v¶i ®Ó mÆc lµm ch¨n lµm ®Öm vµ gi÷ l¹i lµm cña håi m«n cho con c¸i. RÊt hiÕm khi hä b¸n vµ trao ®æi. Sù thê ¬ vÒ ®­êng nÐt ho¹ tiÕt v¨n hoa ®· dÉn ®Õn sù ®¬n ®iÖu mét chiÒu. C¸c c« g¸i Th¸i ngµy nay vÉn hiÒn dÞu vµ ch¨m chØ kh«ng nh÷ng tiÕp thu mäi thao t¸c mäi ý nguyÖn cha «ng cßn ®Èy m¹nh h¬n n©ng cao h¬n gi¸ trÞ thæ cÈm quª h­¬ng. Hä lµm ra hµng lo¹t ®ñ dïng vµ b¸n. B¸n trao ®æi gi÷a c¸c vïng dÖt b¸n ra ngoµi ®Þa ph­¬ng b¸n tËn Hµ Néi vµ kh¸ch Quèc tÕ. Hµng thæ cÈm Mai Ch©u phÊp phíi bay trªn mäi ng¶ ®­êng. Kh¸ch du lÞch trµn vµo lßng thung Mai Ch©u th¨m thó n­íc non m­êng b¶n con ng­êi ra vÒ cÇm trªn tay tÊm thæ cÈm Th¸i h¶ hª m·n nguyÖn.

          Bµy ra tr­íc m¾t t«i lµ cá c©y hoa l¸ nhµ sµn h¹t lóa h¹t ng« lµ voi khØ tr©u ngùa gµ vÞt... Lµ tÊt c¶ h×nh hµi b¶n lµng con ng­êi. NghÜa lµ t×nh yªu ®Êt n­íc hoµ nhuyÔn vµo ®«i tay thon vµo t©m hån trong s¸ng thÓ hiÖn trªn mÆt phµ mÆt thæ cÈm. L·ng m¹n biÕt bao vµ còng cô thÓ nh­êng nµo t­ duy t©m hån nh÷ng c« g¸i Th¸i.

          C¸i kh«ng gian sÇm uÊt cña chî c¸i t­ng bõng n¸o nhiÖt cña hµng ngµn b­íc ch©n t­ëng kh«ng ®ñ chç cho mét lµn ®iÖu khÌn nhó lªn. TiÕng khÌn trÇm bæng xao xuyÕn. Ng­êi thæi khÌn lµ mét ng­êi ®µn «ng tuæi tr¹c ngò tuÇn. ¤ng võa ®i võa thæi tõ ®Çu chî ®Õn cuèi chî l¹i vßng lªn. Trªn vai v¸c lñng l¼ng ba bèn chiÕc khÌn nøa. B¶y ®«i nøa nh­ b¶y ®«i trai g¸i chung tiÕng yªu kÕt nhau l¹i thµnh bÌ «ng h¸t thÕ tiÕng rao b¸n khÌn cña «ng b»ng lêi h¸t. H¼n «ng lµ mét thî khÌn bÌ giái giang. Nh÷ng chiÕc khÌn bÌ cßn th¬m rõng nøa ®­îc xÕp b»ng ch»n chÆn gät c¾t ph¼ng phiu. Vµ h¼n «ng lµ ng­êi thæi khÌn giái h¸t hay. TiÕng khÌn tr¬n xu«i rung c¶m ai nghe còng lÆng lßng. Thêi trai trÎ «ng c­íi ®­îc vî ch¾c lµ tõ tiÕng khÌn nµy ®©y. Trong t×nh sö Th¸i chuyÖn b¾t ®«i t×m b¹n ®­îc b¾t ®Çu tõ tiÕng khÌn da diÕt ngoµi sµn tr¨ng. Gi÷a chî ®êi ån µo mét tiÕng khÌn ng©n lªn tha thiÕt sao mµ xóc ®éng thÕ. C¸i khÌn bÌ nh­ lµ mét nèt nh¹c bÌ cao nh­ chåi th¾m nhó lªn gi÷a rõng ®¹i ngµn v¨n ho¸.

          C¸ch chî n¨m chôc b­íc lµ bÕn thuyÒn s«ng M·. B©y giê lµ kh¸ch trë vÒ. N¾ng tr­a ®· giôc rêi phiªn chî lßng th× muèn nÊn n¸ Ýt l©u. Nh­ng thuyÒn ®· ®Èy m¸i xu«i Phó LÖ M­êng ¸nh ng­îc T©n H­¬ng M­êng L¸t. TiÕng hß tiÕng kh¾p trªn s«ng n­íc l¹i vang lªn vßi väi. Lêi kh¾p tiÔn ®­a gi· b¹n nh­ nÝu kÐo b­íc ch©n b­íc tiÕn l¹i b­íc lïi. §ãng thuyÒn buéc nhiÒu bÕn g¹o s½n ng©m trong chËu nhiÒu M­êng.§i nhiÒu cã nhiÒu b¹n ®Õn ®©u kh«ng sî ®ãi lßng. Chî Co L­¬ng lµ n¬i hß hÑn g¸i V¹n Mai trai Phó LÖ m­êng Mïn víi m­êng Khoßng lµ anh em tõ  x­a.

          Hoa óm ¸o däc ®­êng ®· muèn në l¾m råi. Mïa xu©n c¨ng phång trong nô mïa xu©n c¨ng phång trong t«i. Ng­êi ta ®i chî khi vÒ x¸ch lång gµ x©u c¸ tói thæ cÈm lÊp lã v¶i hoa ¸o míi xe ®¹p ®Ìo c©n miÕn dong gãi b¸nh mËt hép møt tÕt. Cßn t«i t«i nhÐt ®Çy ¾p trµn trÒ trong lßng mét phiªn chî hoa v¨n mét n¬i mµ t«i sÏ cßn t×m ®Õn m·i.    

More...

Bông Trăng bên núi Đúng

By

 

B«ng Tr¨ng bªn nói §óng

lß cao nhum






           T«i thë phµo m·n nguyÖn vµo dÊu chÊm cuèi cïng trªn trang b¶n th¶o thø ba m­¬i. ThÕ lµ xong mét mãn nî canh c¸nh. S¸ng nay võa lÜnh trän mét triÖu ®ång tiÒn ®Æt cäc t«i liÒn nghÜ kÕ tÈu tho¸t vßng c­¬ng to¶ cña kh¸ch khøa. Ngåi ë phßng biªn tËp hä ®Õn bÊt cø lóc nµo vµ lóc nµo còng lµ c©u chuyÖn s«ng dµi biÓn réng råi kÐo nhau ra qu¸n bia cho c©u chuyÖn thªm x«m. ThÕ lµ hÕt buæi hÕt ngµy hÕt tèi. §¸nh mét giÊc ngñ mÖt nhoµi ®Õn s¸ng më m¾t ra l¹i vÊp vµo ®iÓm ®Çu vßng tuÇn hoµn ngµy h«m qua. Ch¼ng cßn mét kho¶ng trèng thêi gian ngåi viÕt. ChØ cã trèn ch¹y ®Õn mét n¬i yªn tÜnh míi cã thÓ hoµn thµnh hîp ®ång theo ®óng thêi h¹n. T«i d¾t xe ®¹p ra cæng c¾m cói ®¹p ®i nh­ sî bÞ ai ®ã gäi giËt l¹i. §Õn ®Çu cÇu t«i rÏ vµo mét qu¸n n­íc mua b¸nh m× mét hép s÷a nhá gièng t¶ng bª t«ng lÊp s«ng §µ thu l¹i b»ng bao diªm råi h¨m hë tiÕn vÒ phÝa nói §óng. T«i nghÜ chØ cã lªn nói §óng tùa l­ng vµo v¸ch ®¸ huyÒn tho¹i vµ cæ tÝch viÕt míi l©ng l©ng th«ng tho¸ng.

GÊp trang b¶n th¶o kÑp phong b× mét triÖu ®ång vµo gi÷a cuén trßn ®ót tói quÇn t«i v­¬n vai ph¬i phíi xuèng nói. Bãng nói chiÒu lan kh¾p c¸nh ®ång ThÞnh Lang. Kh«ng gian yªn ¶ dÞu dµng nh÷ng lµn h­¬ng mËt mÝa. H­¬ng th¬m ngät ngµo nµy lµ mãn quµ cña nhµ m¸y mÝa ®­êng ban tÆng bÇu trêi Hoµ B×nh ThÞnh Lang. T«i d¾t xe tõ bãng c©y ra c¶m thÊy mÖt mái r· rêi. Ba m­¬i trang viÕt ®· rót hÕt tinh lùc cña t«i. Kh¸t kh« häng vµ thÌm bia. Ch©n nói §óng l­a th­a nhµ ë. ThÊp tho¸ng nh÷ng ng«i nhµ nhá trong lïm c©y gièng nh­ nh÷ng ng«i nhµ t¹m trong trang tr¹i v­ên rõng. Ng­êi M­êng ë ®©y ®· tiÕp xóc víi nhÞp sèng c«ng nghiÖp ®· quen víi sù ån · cña c«ng tr­êng x©y dùng nhµ m¸y thuû ®iÖn mÊy chôc n¨m qua nh­ng tËp qu¸n nÕp sèng cßn chon von bªn s­ên nói. Nh÷ng ng«i nhµ sµn ®Ëu khiªm nh­êng nh­ tæ Êm loµi chim ¢y chim øa thuë ®Êt n­íc cßn bêi lêi b¹c l¹c. §i mét ®o¹n ®­êng ven ch©n nói b¾t gÆp tÊm biÓn nhùa lµm m¾t t«i s¸ng lªn nã nh­ mét vÞ cøu tinh cho c¬n kh¸t lóc nµy. Nh­ng cã lÏ tÊm biÓn khÊy ®éng trÝ tß mß cña t«i cßn h¬n c¶ c¬n kh¸t bëi dßng ch÷ c¾t vi tÝnh mÇu xanh ®á: B«ng Tr¨ng - Gi¶i kh¸t bia cµ phª. Chñ qu¸n tªn lµ B«ng Tr¨ng hay B«ng Tr¨ng lµ chñ ý g× ®ã cña chñ? C¶m gi¸c thinh thÝch c¸i tªn loµi hoa rõng cña ®Êt M­êng ®· xui b­íc ch©n t«i rÏ mµnh nhùa chui vµo qu¸n. Khu v­ên v¾ng vÎ. Mét ng«i nhµ sµn ®óng h¬n lµ nhµ nöa sµn nöa ®Êt dùng trªn thÕ ®Êt dèc Èn m×nh d­íi t¸n bµng réng gi÷a v­ên. D­íi ch©n cÇu thang mét c¸i giÕng x©y h×nh trßn xung quanh um tïm xanh m­ít cña v¶i na ®u ®ñ chuèi vµ rau qu¶ kh¸c. Mét c« g¸i ®éi nãn mÆc chång ¸o (ch¾c ®Ó chèng n¾ng ¨n da) ®ang lói hói c«ng viÖc g× ®ã thÊy kh¸ch vµo véi vµng ®Õn bªn giÕng déi xoa xo¶ mÊy gÇu n­íc. T«i ®ang quan s¸t v­ên c©y th× nghe tiÕng chµo mêi tõ phÝa cöa:

- Mêi anh vµo nhµ ¹.

T«i quay l¹i ho¸ ra trong nhµ cã thªm mét c« g¸i n÷a trÎ trung vµ nô c­êi thËt t­¬i t¾n. Mét Ên t­îng n÷a thu ngay vµo m¾t t«i lµ sù dÞu dµng nÒn n· cña c¶ hai c« g¸i. Mét c« dÞu nhÑ th¶ cuén chiÕu hoa ra sµn nhµ cßn c« kia më tñ l¹nh l©ý ra chai bia vµ cèc trong tñ kÝnh sµ xuèng khÐp ngåi bªn mÐp chiÕu.

- Mêi anh uèng cèc bia cho ®ì kh¸t.

Sù chu ®¸o ®on ®¶ cña c« g¸i thøc dËy trong t«i mèi ngê vùc. T«i nöa ®ïa nöa thËt th¨m dß:

- T«i ch­a gäi g× c« ®· më bia råi.

Tá vÎ kh«ng ®Ó ý c« n©ng cèc bia b»ng hai tay:

- Em mêi anh. Anh lµ kh¸ch ®Õn nhµ em mêi kh¸ch tr¶ tiÒn th× em nhËn kh¸ch kh«ng tr¶ còng ch¼ng sao.

- Sao l¹i thÕ em lµm kinh doanh c¬ mµ?

- V× em ch­a thÊy kh¸ch nµo em mêi mµ kh«ng tr¶ tiÒn c¶.

T«i tÏn tß mét chót t×m c¸ch gi¶i to¶:

- Anh uèng bia kh«ng uèng mét m×nh ®©u mêi hai c« cïng uèng nhÐ.

- §­îc ¹! - C¶ hai c« g¸i cïng ®¸p.

ThÕ lµ ba ng­êi ngåi xÕp b»ng nh­ ba ch©n kiÒng n©ng ba cèc ch¹m nhau. TiÕng cèc thuû tinh chãi lªn cïng lêi chóc ®· xua tan sù kh¸ch khÝ gi÷a chñ vµ kh¸ch. Bia ngon víi nh÷ng lêi t¸n d­¬ng kh«ng ®Çu kh«ng cuèi ch¼ng mÊy chèc ®· dèc bay mÊy chai. Hai c« g¸i uèng ®­îc mÆc dï t«i cã ®ì mÊy lÇn. T«i tiÕp tôc t¸n:

- Em nµo nghÜ ra c¸i tªn qu¸n hay thÕ?

- §Êy lµ tªn bän em ®Êy chø! - C« g¸i rãt bia giíi thiÖu - Em tªn lµ B«ng cßn b¹n em tªn lµ Tr¨ng. Chóng em kh¸c cha mÑ nh­ng lµm b¹n nh­ chÞ em ruét Êy.

Lóc nµy th× t«i tin vµo sù trong trÎo hån nhiªn cña hai c« g¸i.

- ThËt lµ ngÉu nhiªn tªn hai ng­êi ghÐp l¹i thµnh tªn mét loµi hoa ë nói rõng m­êng ta. Cã ph¶i B«ng lµ Êm ¸p Tr¨ng lµ trong s¸ng kh«ng?

- Em kh«ng biÕt cha mÑ ®Æt cho th× nhËn lÊy.

- Nh­ng qu¶ lµ ®Ñp nh­ ng­êi.

Bçng c« tªn Tr¨ng cÊt lªn giäng h¸t M­êng "Tr¨m hoa rõng kh«ng ®Ñp b»ng hoa con m¹i (g¸i)". T«i ng¹c nhiªn s÷ng sê tr­íc c« g¸i ¨n mÆc hiÖn ®¹i nµy l¹i h¸t tiÕng M­êng chuÈn ®Õn thÕ.

- Em cã biÕt h¸t nhiÒu bµi h¸t tiÕng M­êng kh«ng?

- Em lµ ng­êi M­êng mµ l¹i kh«ng biÕt h¸t tiÕng M­êng µ c¶ b¹n em còng h¸t giái nh­ng Ýt dÞp h¸t qu¸ nªn còng quªn ®i nhiÒu.

- Em cã thÓ h¸t anh nghe mÊy bµi kh«ng?

B«ng nhanh nhÈu:

- §­îc ngay ¹.

Vµ c« h¸t:

Th¬m b«ng g× ®Ýu ®Ýu

Th¬m b«ng g× rÝu rÝt

Th¬m b«ng mÝt sau nhµ

Th¬m b«ng cµ tr­íc voãng

Kh¸ch l¹ tõ ®©u rím rím

Kh¸ch l¹ tõ ®©u sím nång

Kh¸ch l¹ hay lµ kh¸ch quen

Kh¸ch quen kh«ng thÊy kho¸c kh¨n b¹c

Kh¸ch l¹ kh«ng thÊy v¾t kh¨n dÇm...

B«ng h¸t say s­a theo ®iÖu R»ng th­êng thÊy t«i ch¨m chó nghe thi tho¶ng nhÝu mµy tá vÎ khã hiÓu c« bËt c­êi ngõng h¸t:

- §Êy lµ lêi h¸t hái th¨m ®Êy eng µ. Kh¸ch ®· hái th¨m chñ råi chñ ®· nãi vÒ m×nh råi giê ®Õn l­ît kh¸ch bµy tá tÊm lßng ®i th«i.

T«i h¬i lóng tóng khi ý nghÜ ch­a kÞp chÝn t«i ®· buét miÖng:

- T«i lµ kh¸ch qua ®­êng mµ lµ thî l¸i m¸y ñi chuyªn ®i san ®åi b¹t nói ë gÇn ®©y.

- BiÕt vËy!

Råi B«ng l¹i v« t­ h¸t. Hai c« g¸i say s­a h¸t víi nhau. Cßn t«i ngåi nh©m nhi cèc bia nh­ thÓ phô ho¹ cho ®ì tr¬. TiÕng M­êng nghe c©u ®­îc c©u ch¨ng ®iÖu h¸t còng thay ®i ®æi l¹i lóc R»ng th­êng khi VÝ ®óm. Nh­ng ®iÒu lµm t«i ng¹c nhiªn l¹i chÝnh lµ hai c« g¸i M­êng b¸n qu¸n gi¶i kh¸t nµy. ThËt l¹ lïng ven mét vïng c«ng nghiÖp lín t«i ngì kh«ng thÓ tån t¹i næi mét ©m s¾c tiÕng M­êng n÷a lµ nh÷ng ®iÖu h¸t d©n ca ng©n lªn tõ hai c« g¸i trÎ tuæi míi ngoµi hai m­¬i. Hä ¨n mÆc kh¸ mèt theo kiÓu c« g¸i ®iÖn ¶nh Hµn Quèc ®«i m«i phít hång trªn nÒn mÇu kem da mÞn mµng tÊt c¶ to¸t lªn vÎ trÎ trung vµ sù n¨ng ®éng cña con g¸i thêi kinh tÕ thÞ tr­êng.

- Bän em lµ ng­êi chÝnh gèc ë ®©y ®Êy eng ¹. Lµm ruéng nh­ng ruéng Ýt qu¸ kh«ng ®ñ ¨n nãi chi ®Õn lµm giÇu. Thanh niªn ë xãm em t¶n ®i kiÕm viÖc lµm ë kh¾p n¬i. Hai ®øa bän em còng lµ c«ng nh©n XÝ nghiÖp s¶n xuÊt v¸n sµn ®Êy chø XÝ nghiÖp hÕt viÖc lµm thÕ lµ c«ng nh©n nghØ. §øa em g¸i em ®ang lµm thñ tôc ®i Malayxia cßn ®øa ch¸u lµm ë C«ng ty Pacific cña NhËt trong Ch¨m M¸t còng ®ang chê mïa thu qu¶ ®Ó cã nguyªn liÖu trë l¹i lµm viÖc...

VËt lén nhäc nh»n víi cuéc sèng ë ®©u còng vËy nã thuéc vÒ sè ®«ng nhÊt lµ ë n«ng th«n ta nhÊt l¹i lµ vïng ven thµnh thÞ. Nhu cÇu cuéc sèng thóc b¸ch tõng giê tõng ngµy. B©y giê ng­êi ta ¨n ngon mÆc ®Ñp ë tiÖn nghi. Vµ dÜ nhiªn muèn cã cuéc sèng nh­ thÕ muèn b»ng chÞ b»ng em b»ng ta b»ng ng­êi th× ph¶i nai l­ng ra mµ xoay xë th«i. Ngåi mét chç mét ngµy lµ phÝ ®i b»ng mét n¨m.

Mét c¬n giã dµo qua d­íi t¸n l¸ bµng thèc vµo nhµ m¸t r­îi lµm ai nÊy bõng tØnh vµ dõng c©u chuyÖn. B«ng ra ngoµi s©n ng¾m trêi x©m xÈm tèi. Tr¨ng xuèng cÇu thang cÊt quÇn ¸o. Cßn t«i ngåi chê hai c« g¸i ®Ó tr¶ tiÒn bia mµ ®Çu ãc cø ong ong vÒ cuéc sèng lµng M­êng hËu s«ng §µ ®ang vËt v· trë m×nh. Mét ngµy kh«ng xa lµng M­êng sÏ thay tªn hµnh chÝnh thµnh ph­êng thµnh quËn cña thµnh phè Hoµ B×nh thµnh phè c«ng nghiÖp vµ du lÞch cöa ngâ miÒn T©y B¾c.

Sßng ph¼ng víi nhau theo thñ tôc chung t«i c¸o tõ t¹m biÖt hai ng­êi kh«ng quªn mét lêi høa trë l¹i sau khi hoµn thµnh c«ng viÖc dµi ngµy. Hai ng­êi b¾t tay t«i riªng B«ng n¾m l©u h¬n vµ h¸t:

Anh ®i anh cø ®i ®i

§Ó B«ng Tr¨ng ®îi ®Õn khi anh vÒ (lµ anh ¬i)

Luèng cuèng tho¸ng qua s½n ®µ tr¬n tru cña bia t«i h¸t phøa:

ón ¬i ón ë l¹i nhµ

Nhí ch¨m c©u vÝ cho ra th¬m nång (lµ ón ¬i)

Ngµy nµo anh l¹i sang s«ng

NhËn c©u h¸t vÝ cho lßng (lµ) thªm vui.

  *

*   *

          Sau h«m ®ã t«i ®i mét chuyÕn c«ng t¸c vÒ mÊy huyÖn phÝa t©y nam tØnh rong ruæi ®Õn nöa th¸ng trêi. H«m trë l¹i c¬ quan chît nhí ®Õn h¹n nép bµi ®óng vµo s¸ng thø hai tuÇn kÕ tiÕp mµ h«m nay ®· lµ thø b¶y råi t«i véi vµng më tñ t×m b¶n th¶o ®Ó mang ®i ®¸nh m¸y vi tÝnh. Lôc hÕt chång giÊy thø nhÊt ®Õn chång thø hai råi thø ba mµ ch¼ng thÊy b¶n th¶o ®©u trong ®ã cã kÑp phong b× mét triÖu ®ång. T«i lôc l¹i lÇn n÷a quay sang mÊy chiÕc cÆp mÊy chång b¸o ®Çu gi­êng råi lËt chiÕu ch¨n l¹i më tñ s¸ch... ®iÖp khóc liªn tôc ®Õn hÕt buæi chiÒu vÉn bÆt t¨m. Võa mÖt chuyÕn ®i ®­êng dµi vÊp ph¶i "sù cè" nµy t©m tr¹ng t«i rèi bêi ®Çu ãc quay lo¹n x¹. T«i n»m vËt ra gi­êng v¾t tay lªn tr¸n. ChÞu kh«ng thÓ nhí ra lµ ®· ®Æt nã vµo ®©u. Râ rµng h«m vÒ t«i nhÐt ch¾c ch¾n trong tói quÇn sau ngåi uèng bia vÉn thÊy cåm cém phÝa m«ng ph¶i. Mét ý nghÜ chît loÐ s¸ng: Ph¶i tÜnh t©m tÜnh trÝ ®Ó t×m b»ng kh«ng sÏ ph¶i viÕt l¹i trong ®ªm nay. Nhí qu¸n B«ng Tr¨ng ë ®Êy cã cµ phª vµ cã thÓ ngåi th­ th¸i h¬n t«i bËt dËy lÊy quÇn ¸o ®i t¾m. Lóc sau t«i ®· mª m¶i ®¹p xe ®i. Ngän nói §óng nhÊp nh« tr­íc mÆt. Giäng h¸t R»ng th­êng v¾t vÎo h«m nµo giê l¹i v¨ng v¼ng trong t«i cïng nçi niÒm g× chén rén.

          Dùng xe ®¹p ngoµi bê rµo ®Þnh bông uèng t¸ch cµ phª råi vÒ lu«n th× Tr¨ng tõ phÝa sau nh« khu«n mÆt trong s¸ng ra gi÷a bøc rÌm reo lªn:

          - A chµo anh m¸y ñi l©u l¾m dÊy. Anh d¾t xe vµo trong nµy ®i hay th«i ®Ó em d¾t cho.

          T«i th¬ thÈn ngoµi s©n v­ên cèt ®Ó chñ nhµ kÞp tr¶i chiÕu vµ mêi chµo th× nghe giäng h¸t väng ra:

          Anh ®i cÇm ®Êt ®æi m­êng kh«ng ®i kh¸c c¸i

          Anh ®i ch¬i m¹i kh«ng ®i chÝn chu m­êi v­ên

          Kh¸ch ®Õn em kh«ng hay chµo

Kh¸ch vµo em kh«ng biÕt nh¾n...

T«i l¾ng nghe mµ chØ biÕt c­êi trõ mét m×nh. Gi¸ mµ kh«ng ng­îng miÖng th× t«i còng h¸t ®¸p ®Êy. Lêi ca ý nhÞ vµ t×nh tø qu¸.TiÕng c­êi khóc khÝch phÝa trong phªn v¸ch råi tiÕng th× thµo ®ïn ®Èy nghe kh«ng râ. B«ng b­íc ra khái cöa r¹ng rì:

- Anh l¸i m¸y ñi µ h«m nay bän em mêi anh ë l¹i ¨n c¬m ®Êy.

T«i bÊt ngê ch­a biÕt ph¶i xö trÝ thÕ nµo nh­ng nghÜ tíi c«ng viÖc hÖ träng cña m×nh t«i cßn bông d¹ ®©u ngåi ¨n nhÊt ®Þnh ph¶i t×m c¸ch tho¸i th¸c th«i. Ngåi vµo chiÕu hoa t«i gäi lu«n ly cµ phª. B«ng kh«ng ®¸p ®i vµo gãc nhµ lóc ra tñ cèc nh­ng ch¼ng thÊy lµm g× c¶. Mét lóc Tr¨ng khÐp nÐp ngåi xuèng bªn c¹nh nhÑ nhµng nh­ h¬i thë:

- Chóng em mêi anh thËt lßng ®Êy. Chóng em muèn nhê...

Råi h¸t:

Nhµ em c¬m s¾n ch¸o kª

Anh th­¬ng th× lÊy anh chª th× ®õng (lµ anh ¬i)

ThÕ ®Êy lêi mêi b»ng c©u h¸t sao mµ buéc chÆt h¬n c¶ d©y m©y trªn rõng. T«i chît nhí vµ hái Tr¨ng:

- Võa n·y em b¶o muèn nhê anh viÖc g× vËy?

Tr¨ng c­êi. Lóc nµy B«ng còng b­ng khay n­íc chÌ v­ên khÏ khµng ®Æt xuèng gi÷a chiÕu nãi chªm vµo:

- ViÖc trong tÇm tay cña anh th«i anh ¹. Chóng em muèn ñi san lµm mÆt b»ng phÝa tr­íc nhµ nµy ®Ó më mang x©y qu¸n hiÖn ®¹i. Anh cã gióp bän em ®­îc kh«ng c«ng x¸ bän em thanh to¸n.

T«i giËt thãt v× c¸i trß l¾t lÐo cña m×nh. Lßng tù träng con ng­êi ta ai ®Òu cã c¶. Giê ®©y t«i c¶m thÊy m×nh thùc sù bèi rèi vµ hæ thÑn. Tr­íc sù ch©n thµnh trong s¸ng ngêi ngîi thÕ kia t«i bÞ ph¶n chiÕu gay g¾t. T«i nãi dèi lµm nghÒ l¸i m¸y ñi b¶n chÊt trong s¸ng ®· ®Æt niÒm tin vµo t«i. §¸ng lÏ t«i tù thó ngay víi l­¬ng t©m m×nh vµ víi hai c« g¸i th× ma xui quû khiÕn thÕ nµo t«i l¹i qu¶ quyÕt ®i tiÕp vµo ngâ ng¸ch kh¸c bëi tÝnh sÜ d©ng lªn cao ®é. T«i sÏ thuª m¸y ñi ®Õn san mÆt b»ng cho hai nµng lµm nh­ thÕ lµ ®Ó tù tr¶ gi¸ cho sù dèi tr¸ cña m×nh còng lµ tr¸nh lµm tæn th­¬ng niÒm tin cho hai c« g¸i trÎ. Suy nghÜ mét lóc t«i tr¶ lêi:

- TuÇn tíi sÏ cã ca nghØ anh sÏ ®­a m¸y ®Õn. Nh­ng x©y qu¸n hiÖn ®¹i th× anh ch¼ng cßn chç ®Ó ngåi uèng cµ phª tÜnh t©m n÷a.

- Chç yªn tÜnh lµ v× th­a v¾ng kh¸ch. Kh¸ch ng­êi ta b©y giê cã nhu cÇu cao l¾m c¬. C¸i sµn nhµ nh­ thÕ nµy ch¼ng cã mÊy kh¸ch thÝch ngåi ®©u.

T«i hiÓu c¬ chÕ thÞ tr­êng råi lµ xu thÕ toµn cÇu ho¸ ®ang bao trïm mäi sinh ho¹t ®êi sèng. Quy luËt tiÕn ho¸ cña loµi ng­êi mµ c­ìng sao næi. Råi B«ng vµ Tr¨ng sÏ ®øng ë quÇy b¸n hµng hiÖn ®¹i gi÷a sù tÊp nËp vµo ra cña kh¸ch hµng sang träng thêi gian ®©u mµ ngåi h¸t VÝ h¸t R»ng th­êng nh­ h«m nay. Tù nhiªn trong t«i c¶m thÊy cã g× ®Êy nhãi lªn xa xãt tiÕc nh÷ng c©u ca r¬i v·i vµo bôi mï thêi gian.

- Lóc qu¸n cña em hiÖn ®¹i lªn anh kh«ng ®Õn n÷a µ. ThÕ th× quªn anh ®i cho xong.

- V× anh kh«ng ®­îc nghe R»ng th­êng n÷a! - T«i nãi ®¹i.

- Ng­êi ta ®Õn víi nhau b»ng tÊm lßng ®µnh r»ng x· héi b©y giê cã ng­êi mua vui b»ng vËt chÊt nh­ng em nghÜ sè ®«ng sèng b»ng t×nh b»ng nghÜa ®Êy. C¸i ch©n thùc c¸i t©m hån m×nh míi lµ b¶n chÊt b¶n s¾c con ng­êi mµ.

T«i chét d¹ xen lÉn thÝch thó c©u nãi cña B«ng. Cµng ngåi nãi chuyÖn l©u víi hai c« g¸i cµng nhÆt nh¹nh ®­îc nhiÒu ®iÒu thó vÞ. T«i gi¬ c¸nh tay lªn xem ®ång hå Tr¨ng chép lÊy:

- Ch­a ®­îc vÒ ®©u anh ph¶i tr¶ lêi c©u hái nµy ®·. Bän em ®ïa anh ®Êy.

- Sao l¹i ®ïa ®ïa c¸i g×?

- BiÕt táng anh råi!

- Sao?

- Anh lµ nhµ b¸o!

T«i s÷ng ng­ßi.

- §óng kh«ng anh thµnh thùc ®i em sÏ...

- §óng vËy!

Tr¨ng bu«ng tay ®i vÒ gãc nhµ më tñ lÊy cuén giÊy ®Õn tr­íc mÆt t«i. T«i trè m¾t: B¶n th¶o vµ phong b× mét triÖu ®ång ®óng nã råi.

ThÊy t«i s÷ng sê håi l©u Tr¨ng ph©n trÇn:

- H«m anh ngåi ë ®©y nã r¬i l¨n lãc ra sµn Êy.

Kh«ng ph¶i B«ng vµ Tr¨ng mêi t«i ¨n c¬m n÷a mµ chÝnh t«i mêi hai nµng ra nhµ hµng ®Æc s¶n rõng nói.

Hoµ B×nh 2009

        L.C.N.

More...

Chia sẻ hoa sen

By

 


Chia sÎ hoa sen

            cña  Lß  Cao  Nhum
                                                                                      
Bít ®i mét ¸nh m¾t kú thÞ
                                                                                                                  
T¨ng thªm mét tia hy väng

 

1. Bi kÞch mét lµng nghÌo

            Tin anh T. èm ®i viÖn råi chÕt ®· g©y hoang mang cho c¶ lµng §¸ B¹c. X­ua nay bÖnh råi chÕt nhanh chãng nh­ lµ ®ét tö th× còng chuyÖn b×nh th­êng trong thiªn h¹. §iÒu lµm ng­uêi d©n §¸ B¹c bµng hoµng l¹i kh¸c. Êy lµ c¸i tin tõ phßng xÐt nghiÖm bÖnh viÖn lan ra. Nh÷ng triÖu chøng c¨n bÖnh cña T. k¤ng B¹ch V¨n Viªn tr­ëng xãm §¸ B¹c chñ nhiÖm CLB "Cïng chia sÎ".h«ng thÓ lµm c¸c b¸c sÜ yªn lßng. Hä ®· xÐt nghiÖm vµ kÕt qu¶ ®óng nh­ dù ®o¸n. Anh T. nhiÔm HIV  chuyÓn sang giai ®o¹n cuèi cña AIDS. §­¬ng nhiªn vî con T. còng ph¶i xÐt nghiÖm sau ®ã lµ nh÷ng chuçi ngµy chªnh chao bªn bê tuyÖt väng cßn d©n t×nh lµng §¸ B¹c vµ vïng xung quanh th× lu«n bÞ ¸m ¶nh mét nçi kinh hoµng.

            C¬n b·o ®en sî h·i lo ©u phÊp pháng ¨n kh«ng vµo lµm kh«ng ra bao trïm lªn mäi nãc nhµ. Anh T. lµ lùc ®iÒn chÝnh cèng b¾p ch©n b¾p tay cuån cuén ch©n chÊt vµ ham viÖc yªu vî th­¬ng con nh­ mäi ®µn «ng lµng §¸ B¹c yªn lµnh. ThÕ mµ sau chuyÕn ®i lµm vµng ë Ph­íc S¬n §µ N½ng vÒ liÒn ®æ bÖnh. Ban ®Çu lµ ho khã thë. Sau lµ buån n«n chãng mÆt kh« miÖng kh« da. O¸i o¨m thay hÇu hÕt anh em ®i lµm vµng §µ N½ng ®Òu m¾c nh÷ng triÖu chøng nh­ vËy. Mµ Ýt ái g× ®©u 42 ng­êi giµ cã trÎ cã cña mét lµng kh«ng ®Çy 400 d©n cïng hß nhau ®i mét ®ît cïng vÒ mét ngµy.

            §¸ B¹c lµ mét xãm nhá n»m ë vÞ trÝ phÝa nam cuèi x· Liªn S¬n huyÖn L­¬ng S¬n tØnh Hoµ B×nh kh«ng qu¸ xa trung t©m huyÖn lþ vµ gÇn con ®­êng Hå ChÝ Minh. T¸m m­¬i hé ¨n tr«ng vµo 14 ha ruéng lóa. Ngoµi ra lµ mét Ýt rõng x¸c x¬ mét Ýt v­ên cßi cäc ng« khoai s¾n. ë ®©y cã häc nghÒ m©y tre ®an nh­ng bÊp bªnh thu nhËp. Theo con sè cña «ng tr­ëng xãm cung cÊp th× §¸ B¹c chØ cã 3 hé nghÌo 20% hé kh¸ cßn l¹i lµ c¸c hé trung b×nh. Tuy nhiªn theo kh¶o s¸t riªng cña t«i sè hé trung b×nh kia míi lµ ®iÒu ®¸ng nãi. Hä cã thÓ ®ñ ¨n quanh n¨m cã tivi võa tói tiÒn cã xe m¸y Ýt tiÒn nh­ng vèn liÕng tÝch luü ®Ó më mang ph¸t triÓn th× nhµ nµo còng gièng nhµ nµo lu«n lu«n thiÕu thèn. §Õn thêi ®iÓm 2008 xãm §¸ B¹c ch­a cã con em nµo theo häc ®¹i häc. Trong mu«n vµn lý do th× cã lý do kinh niªn lµ bè mÑ kh«ng lo næi tiÒn häc. Ng­êi d©n ë ®©y cßn ph¶i vËt lén víi cuéc sèng víi tr¨m ph­¬ng ngµn kÕ sinh nhai míi cã thÓ tho¸t ra vßng luÈn quÈn cña tËp qu¸n lµm ¨n ®éc canh.

            H¬n bèn chôc ®µn «ng khoÎ m¹nh nguån lùc lao ®éng chÝnh cña xãm ®· ®i theo tiÕng mêi gäi cña niÒm kh¸t khao gi¶i tho¸t cuéc sèng bÕ t¾c Ýt ra lµ vÒ kinh tÕ. Hä ®©u cã ngê r»ng ngµy ra ®i Êy l¹i lµ ®Þnh mÖnh cña chÝnh hä vµ cña lµng §¸ B¹c. Chñ "b­ëng" dÉn hä ®i ®­a hä vµo rõng s©u nói th¼m l¹ n­íc l¹ c¸i ngµy ®µo hÇm chui s©u vµo lßng ®Êt gÆp vØa ®Êt cã vµng th× moi kÐo lªn mÆt ®Êt nghiÒn sµng ®·i lÊy vµng cho chñ chñ sÏ tr¶ cho hä 500 ngµn ®ång mét th¸ng cïng ba b÷a ¨n no ®ñ t¹i b·i nh÷ng t­ëng mét n¨m hä sÏ tÝch cãp ®­îc 5-6 triÖu göi vÒ cho vî con. Víi søc vãc vµ b¶n chÊt n«ng d©n hä chØ biÕt hïng hôc lµm c«ng chiÒu ¨n tèi ngñ kh«ng va ch¹m kh«ng giao tiÕp kh«ng ch¬i bêi mÆc dï ë c¸i thÕ giíi tù do tuyÖt ®èi nh­ b·i vµng mäi sù c¸m dç ngät th¬m lu«n bµy ra tr­íc mÆt.

            Anh em ®i lµm vµng hÇu hÕt n»m trong ®é tuæi 18 ®Õn 40 vµ còng hÇu hÕt ch­a mét lÇn ®i xa. Vµo b·i vµng Ph­íc S¬n ¨n l¸n ngñ l¸n mµ l¸n tr¹i ë b·i vµng th× coi nh­ lÊy ®Êt lµm chiÕu lÊy s­¬ng lµm ch¨n n­íc ¨n tr«ng vµo vòng n­íc ®ôc ngÇu v× ®·i vµng ban ®ªm bïn t¹m l¾ng xuèng ®¸y. Ng­êi ta dïng b¸t khÏ g¹n móc lÊy phÇn n­íc máng m¶nh trªn c¸i phÇn bïn l¾ng sÒn sÖt mµ röa r¸y mµ ®un nÊu. Thø c«n trïng "th©n thiÖn" nhÊt víi con ng­êi lµ muçi v¾t. S¸ng ra nh÷ng con muçi con v¾t lÆc lÌ bông c¨ng m¸u ng­êi b¸m ®Çy m¸i l¸n. T¾m röa ë ®©y ®­îc coi lµ sù xa xØ thõa th·i lµm ®ám cña tiÓu th­ kh«ng cÇn thiÕt cã mÆt. Vµ ®i "toalÐt" th× «i th«i b¹ ®©u còng tiÖn cïng víi l¸ c©y rõng. KhÝ hËu rõng ró céng víi ®iÒu kiÖn sèng nh­ vËy ®· lµ c¬ héi tèt nhÊt ®Ó "bän sèt rÐt rõng Tr­êng S¬n" thõa c¬ tÊn c«ng vµo c¸c vÞ kh¸ch l¹ ho¾c tõ phÝa B¾c vµo. Mét lo¹t anh em run lªn bÇn bËt c¸c l¸n l¸ run lªn bÇn bËt trong sù thê ¬ bµng quang l¹nh lïng cña b·i vµng. Nguy c¬ th©m hôt lao ®éng ®· lµm "®éng t©m" chñ "b­ëng". H¾n göi tiÒn ra §µ N½ng mua thuèc tiªm kh¸ng sinh chèng sèt rÐt cho anh em. Hµng tr¨m thËm chÝ hµng ngh×n ng­êi ®· ®­îc sù "quan t©m" cña chñ "b­ëng" tiªm cho thø thuèc Êy trªn mét mòi kim tiªm. Mòi kim tiªm kh«ng ®­îc khö trïng th× chí l¹i cßn ®­îc mµi d­íi ®¸y b¸t khi kh«ng cßn s¾c n÷a. Tai ho¹ trïm xuèng sè phËn hµng ngh×n ng­êi tõ chiÕc mòi kim tiªm cïn nµy. ë b·i vµng ng­êi ta cßn l¹ g× tÖ n¹n ma tuý m¹i d©m. Mµ gäi c¸i tõ "tÖ n¹n" ë b·i vµng nghe míi l¹c lâng lµm sao tõ nµy chØ thÝch hîp ®¾c ®Þa n¬i cã cuéc sèng trong lµnh cã phong trµo "Toµn d©n ®oµn kÕt..." mµ th«i. ChiÕc kim tiªm cïn Êy c¸i vËt v« tri v« gi¸c Êy ®· v« t×nh truyÒn HIV tõ bän nghiÖn hót bän m¹i d©m ë b·i vµng sang d©n lµnh d©n lao ®éng thuÇn tuý. H¬n bèn chôc anh em §¸ B¹c cïng bÞ sèt rÐt cïng bÞ tiªm chung mét mòi kim tiªm cïn vµ cïng nguy c¬ l©y nhiÔm tõ bèi c¶nh trí trªu nh­ vËy.

            Trë l¹i víi bÇu trêi u ¸m cña lµng §¸ B¹c ngµy Êy c¬n b·o ®en cßn tiÕp tôc vÇn xoay lËt xíi mäi ngâ ng¸ch t©m can ng­êi d©n. Ng­êi d©n ë ®©y ®i tõ nçi hoang mang sî h·i chuyÓn sang tuyÖt väng cao ®é. T«i sÏ kh«ng nh¾c nhiÒu ®Õn th¶m c¶nh cña lµng cña nhiÒu gia ®×nh nh­ng tr­êng hîp gia ®×nh T. th× qu¶ lµ n¹n nh©n ®iÓn h×nh cña c¬n b·o ®¹i dÞch. L­ìi h¸i tö thÇn ®· c­íp ®i hai bè con T. cßn l¹i vî còng bÞ qu¨ng quËt lªn bê xuèng ruéng bao n¨m nay bëi c¨n bÖnh qu¸i ¸c l©y tõ chång. Nguy c¬ tuyÖt diÖt mét gia ®×nh l¶ng v¶ng trªn bÇu trêi §¸ B¹c.

            Khi c¬n b·o ®en Êy ch­a tan th× mét c¬n b·o kh¸c ®æ bé tiÕp vµo lßng ng­êi d©n c­êng ®é vµ hËu qu¶ gÊp ®«i nã lµm x¬ x¸c câi lßng c¶ ng­êi lµnh vµ ng­êi bÖnh. Ng­êi lµnh lµ nh÷ng ng­êi th©n cËn m¸u mñ th©n cËn l¸ng giÒng lµng xãm hä hµng b¹n bÌ th«ng gia. NghÜa lµ b×nh th­êng gÆp nhau hä cã thÓ tay b¾t mÆt mõng «m h«n uèng chung chÐn n­íc cÇm chung ®«i ®òa ®¾p chung tÊm ch¨n t¾m chung dßng suèi. Nh­ng c¸i sù bÊt th­êng ®æ xuèng §¸ B¹c th× hä kh«ng cßn nh­ thÕ n÷a. Ng­êi lµnh Êy biÕt nh÷ng ng­êi th©n cña m×nh bÞ nhiÔm hoÆc nghi nhiÔm HIV th× t×nh th©n quay ngo¾t l¹i víi th¸i ®é coi th­êng lµm mÊt thÓ diÖn hay kh«ng t«n träng ng­êi th©n n÷a. Hä xa l¸nh ph©n biÖt trõng ph¹t phØ b¸ng h¹n chÕ mäi quyÒn con ng­êi cña ng­êi bÖnh bá mÆc ng­êi bÖnh gi÷a trêi khuya s­¬ng giã. Ng­êi bÖnh chØ biÕt mÆc c¶m vµ tuyÖt väng. C¬n b·o kú thÞ vµ ph©n biÖt ®èi xö còng cã nguy c¬ tuyÖt diÖt c¶ mét truyÒn thèng ®¹o lý t×nh lµng nghÜa xãm t×nh nghÜa vî chång t×nh cha con t×nh chó ch¸u... ë c¸i lµng §¸ B¹c nhá bÐ nµy.

            Cøu lÊy con ng­êi cøu lÊy §¸ B¹c lµ tiÕng gäi l­¬ng tri. ¸nh s¸ng Êm ¸p b¾t ®Çu däi ®Õn tõ mét tia löa nhá mét kh¸t väng sèng mét g¾ng gái nÝu kÐo cuéc sèng cña chÝnh nh÷ng n¹n nh©n thª th¶m nhÊt.

2. Chia sÎ hoa sen

            ChÞ §Æng ThÞ Q. sinh n¨m 1975 lµ vî anh T. cã lÞch sö x©y dùng gia ®×nh kh¸ phøc t¹p. ChÞ lÊy chång vµ sinh con chång chÕt trong mét vô néi téc ®©m chÐm nhau. GÆp T. mét ng­êi võa ly h«n vµ còng ®· tõng lµm bè chÞ sang ®ß b­íc n÷a khi T. ch­a cã biÓu hiÖn g× vÒ søc khoÎ. Hai ng­êi cã víi nhau mét con chung. Mét cuéc sèng gia ®×nh míi hoµ hîp c¶m th«ng chia sÎ b×nh lÆng tr«i ®i cho ®Õn ngµy anh T. vËt v· víi c¨n bÖnh ®· chuyÓn sang giai ®o¹n cuèi. Råi chång chÕt con chung chÕt chÞ còng b­íc vµo ng­ìng tö khi biÕt m×nh bÞ l©y nhiÔm. C¨n bÖnh hµnh h¹ tinh thÇn suy sôp ®Õn tËn ®¸y th¼m nhÊt chÞ chØ cßn lµ mét c¸i th©y da bäc x­¬ng víi con m¾t l¸o l¬ ®ê ®Én n»m bÑp dÝ trªn gi­êng chê ngµy tho¸t tiªn. Nh­ mét linh d­îc Tr¹m y tÕ x· vµo cuéc lµm cho chÞ dÇn dÇn håi søc.

            ChÞ võa ®i lµm ®ång vÒ. T«i ngì kh«ng thÓ tin ®­îc khi ®· nghe tr­íc nh÷ng lêi «ng tr­ëng xãm nãi vÒ chÞ. Tr«ng søc vãc c¬ thÓ thÕ nµy cã lÏ ch¼ng ai nghÜ ®Êy lµ mét bÖnh nh©n ®Æc biÖt. Lêi hái th¨m cña t«i vÒ søc khoÎ vÒ t×nh c¶nh gia ®×nh ®· v« t×nh kh¬i nh÷ng dßng n­íc m¾t l¨n dµi trªn m¸ chÞ. Nh­ng khi t«i nh¾c ®Õn nhãm "B¹n gióp b¹n" chÞ bçng t­¬i tØnh trë l¹i ho¹t miÖng ®Õn nång nhiÖt. ChÞ kÓ r»ng: Em muèn sèng muèn lµm viÖc ®Ó sèng cã Ých cho x· héi n÷a. C«ng to viÖc c¶ ®· cã nhiÒu ng­êi giái ng­êi lµnh lµm råi. Cßn viÖc ch¨m sãc nh÷ng n¹n nh©n HIV nh­ chÞ th× ch¾c g× hä ®· m¹nh ch©n b¹o tay. ThÕ lµ em ®Ò xuÊt ý nghÜ nµy víi hai anh NguyÔn V¨n Th. vµ NguyÔn V¨n Kh. còng lµ n¹n nh©n c¨n bÖnh nh­ng vÉn khoÎ vµ ®i lµm b×nh th­êng. Hai anh ®· sèt s¾ng ®ång ý mét c¸ch kh«ng ngê bëi em vÉn cã ý nghÜ mÆc c¶m thiÕu tù tin r»ng hai anh sÏ tr¶ lêi "Th©n m×nh cßn kh«ng lo næi". ThÕ lµ chóng em cã kÕ ho¹ch hµng ngµy hµng tuÇn ®i th¨m tõng bÖnh nh©n trß chuyÖn ®éng viªn cïng nhau ®i xÐt nghiÖm ®Ó biÕt mµ phßng tr¸nh cho nh÷ng ng­êi th©n trong gia ®×nh vµ lµng xãm th¨m nh÷ng bÖnh nh©n nÆng giÆt giò quÇn ¸o ch¨n mµn bãn c¬m ®æ b« lau ng­êi... Tr­êng hîp cã bÖnh nh©n chÕt ng­êi b×nh th­êng hä sî ®ông ch©n ®ông tay ngay c¶ khiªng ®i hä còng ng¹i th× chóng em lµ nh÷ng ng­êi xung phong vµo "®ông ch¹m" nhiÒu nhÊt cho ®Õn khi xong xu«i huyÖt mé. ViÖc lµm cña chóng em tuy nhá nh­ng ®· g©y thiÖn c¶m cho c¶ lµng x· xo¸ dÇn nh÷ng ¸nh m¾t kú thÞ nh÷ng ph©n biÖt ®¸ng buån cña céng ®ång.

            ChÞ c­êi rÊt t­¬i nãi víi t«i: "B¸c tr­ëng xãm ®©y lµ ng­êi rÊt hiÓu chóng em ®éng viªn ñng hé chóng em nhiÒu l¾m chÝnh b¸c Êy ®Æt tªn cho nhãm em lµ nhãm B¹n gióp b¹n ®Êy". T«i bçng vui l©y vµ thÝch thó c¸i ý t­ëng s¸ng t¹o ®Ëm tÝnh nh©n v¨n cña hai ng­êi.

            Ngay viÖc ®Æt tªn nhãm còng cã chuyÖn ®Ó nãi. Nhãm "B¹n gióp b¹n" ho¹t ®éng tù nguyÖn vµ ®éc lËp ®­îc kho¶ng ba n¨m g× ®ã th× «ng tr­ëng xãm B¹ch V¨n Viªn ®­îc mêi ®i dù héi nghÞ ë tØnh nh©n ngµy ThÕ giíi phßng chèng HIV n¨m 2005. §­îc ph¸t biÓu t¹i héi nghÞ «ng cã c¬ héi ®Ò xuÊt mét ý t­ëng nh©n v¨n kh¸c ®· Êp ñ bÊy l©u ®ã lµ n©ng cÊp nhãm "B¹n gióp b¹n" lªn thµnh c©u l¹c bé víi c¸i tªn "C©u l¹c bé nh÷ng ng­êi nhiÔm HIV". Héi nghÞ vç tay rµo rµo h­ëng øng. TØnh chÊp thuËn. Héi Liªn hiÖp phô n÷ Hoµ B×nh cã v¨n b¶n chÝnh thøc víi c¸i tªn tÕ nhÞ vµ bao hµm h¬n "C©u l¹c bé cïng chia sÎ". ThÕ lµ nhãm cña chÞ Q. kh«ng cßn lÎ loi n÷a. Nh÷ng ng­êi lµm ®¬n xin tham gia sinh ho¹t c©u l¹c bé ngµy cµng nhiÒu kh«ng chØ riªng §¸ B¹c mµ cßn cã c¸c thµnh viªn ë tËn xãm Liªn Khuª Gß MÌ cïng x·. Thµnh viªn C©u l¹c bé kh«ng ph©n biÖt ng­êi lµnh ng­êi bÖnh tham gia sinh ho¹t cèt ®éng viªn nhau tuyªn truyÒn cho nhau nh÷ng hiÓu biÕt vÒ c¨n bÖnh thÕ kû xem s¸ch ®äc b¸o chiÕu b¨ng tra cøu tµi liÖu chuyªn ®Ò trao ®æi kinh nghiÖm phßng chèng trong gia ®×nh. DÜ nhiªn víi quy m« ho¹t ®éng nµy «ng tr­ëng xãm ®­îc bÇu lµm chñ nhiÖm C©u l¹c bé. §Õn n¨m 2008 do ®­êng s¸ vµ nhu cÇu kh¸c n÷a hai xãm Liªn Khuª vµ Gß MÌ xin t¸ch lµm C©u l¹c bé riªng víi 20 thµnh viªn do «ng tr­ëng xãm NguyÔn V¨n Nam lµm chñ nhiÖm lÊy tªn lµ "C©u l¹c bé Hoa sen".

            Cã C©u l¹c bé con ng­êi trë l¹i th©n thiÖn h¬n. Ng­êi ta kh«ng ng¹i ngÇn khi ngåi tiÕp chuyÖn hay ¨n uèng nh­ tr­íc n÷a bëi nhiÒu ng­êi ®· hiÓu biÕt h¬n vÒ HIV vµ nh÷ng con ®­êng l©y truyÒn vµ kh«ng l©y truyÒn. Cã C©u l¹c bé ng­êi ta yªu th­¬ng nhau h¬n sèng tr¸ch nhiÖm víi nhau h¬n vµ còng ®ång lßng biÕt c¸ch phßng ngõa cho nhau h¬n. Anh TrÇn §øc Ph. ë xãm Liªn Khuª kÓ thËt víi t«i nh­ lµ nãi vui: "Vî t«i lµ §ç ThÞ H. sinh n¨m 1979 ®i xÐt nghiÖm kh«ng ph¸t hiÖn nhiÔm con còng thÕ t«i mõng qu¸ kiªn quyÕt ph¶i cã biÖn ph¸p an toµn cho vî con. §Çu gi­êng t«i lóc nµo còng cã 100 bao cao su khi quan hÖ víi vî t«i ph¶i lång hai bao cho ch¾c. Vî ph¶i khoÎ ®Ó cßn nu«i con cho t«i chø".

            Cã C©u l¹c bé d­êng nh­ nã trë thµnh t©m ®iÓm cña t×nh th­¬ng thùc sù chø kh«ng ph¶i lµ th­¬ng h¹i. NhiÒu tæ chøc ®oµn thÓ l·nh ®¹o c¸c cÊp ®· trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp ®Õn víi C©u l¹c bé. Héi Liªn hiÖp phô n÷ tØnh Trung t©m y tÕ dù phßng thuéc Së y tÕ Dù ¸n Vie 05 cña tæ chøc UNFPA... ®· lµ nh÷ng ng­êi b¹n sím chiÒu gÇn gòi h¬n lµ nh÷ng ®èi t¸c h­íng dÉn tuyªn truyÒn tµi trî vËt chÊt. NhiÒu tæ chøc n­íc ngoµi cã ®¹i diÖn t¹i ViÖt Nam còng cã nh÷ng ®éng th¸i tÝch cùc nh­ hç trî tµi chÝnh ph¸t tµi liÖu chuyªn ®Ò nh­ tæ chøc AED ch¼ng h¹n. Tæ chøc nµy cã dù ¸n SMART WorK vÒ AIDS vµ søc khoÎ céng ®ång (COACH) thuéc ViÖn hµn l©m ph¸t triÓn gi¸o dôc (AED) ®­îc tµi trî bëi Bé Lao ®éng Hoa Kú vµ ch­¬ng tr×nh cøu trî khÈn cÊp cña Tæng thèng Hoa Kú cho phßng chèng HIV / AIDS theo tho¶ thuËn hîp t¸c.

            C¶ hai C©u l¹c bé Chia sÎ vµ Hoa sen ®­îc céng ®ång lµng xãm nh­êng Nhµ v¨n ho¸ lµm trô së sinh ho¹t ®Þnh kú hµng th¸ng. Ph­¬ng tiÖn sinh ho¹t còng ®­îc trang bÞ kh¸ c¬ b¶n nh­ bµn ghÕ ph«ng mµn loa ®µi micr« cã thÓ biÓu diÔn diÔn thuyÕt h¸t Karaokª vµ nh÷ng tñ s¸ch b¨ng ®Üa. BÖnh nh©n thµnh viªn cña c¶ hai C©u l¹c bé ®­îc quan t©m nhiÒu h¬n vÒ th¨m kh¸m ®Þnh kú ph¸t thuèc kh«ng mÊt tiÒn. Nhê cã nh÷ng viªn thuèc Êy mµ nhiÒu bÖnh nh©n thËp tö nhÊt sinh ®· trë l¹i sung søc hä ®· ®i phô x©y tËn L­¬ng S¬n ®i häc nghÒ may c«ng nghiÖp tËn Hµ Néi hoÆc ra ®ång cÊy gÆt b×nh th­êng nh­ nh÷ng ng­êi b×nh th­êng nh­ tr­êng hîp chÞ Q.

            T«i ®Õn th¨m mét gia ®×nh cã hai anh em trai cïng ®i lµm vµng vµ cïng bÞ l©y nhiÔm. C¶ hai anh em ®Òu cã vî vµ cïng cã con g¸i ba tuæi. Trí trªu vµ ®au lßng h¬n n÷a lµ c« vî trÎ còng bÞ l©y tõ chång. Hai bÐ g¸i ba tuæi bi b« hån nhiªn chóng ®©u biÕt r»ng mét ngµy tai ho¹ sÏ gi¸ng xuèng sè phËn cha mÑ chóng vµ c¶ t­¬ng lai cña chóng ®· gi¨ng s½n nh÷ng ng¶ ®­êng mê mÞt. Hai cÆp vî chång trÎ trß chuyÖn víi t«i nhiÒu t©m sù vµ còng thÓ hiÖn quyÕt t©m chèng chäi c¨n bÖnh ®Õn cïng ®Ó kÐo dµi sù sèng. Lµ nh÷ng thµnh viªn tÝch cùc trong ho¹t ®éng C©u l¹c bé trong khi gia ®×nh vÉn n»m trong diÖn hoµn c¶nh ®Æc biÖt khã kh¨n nªn ®­îc c¬ së giíi thiÖu ®Ó Héi ch÷ thËp ®á hç trî 19 triÖu  ®ång x©y nhµ thay thÕ cho ng«i nhµ cò ®· qu¸ r¸ch n¸t cña vî chång ng­êi em trai. T«i ®Õn ®óng ngµy hai anh em võa ®æ xong mãng nÒn. G¹ch c¸t ®· tËp kÕt ®ñ vµ Ên ®Þnh cuèi th¸ng 11 sÏ x©y xong nhµ. Nh×n nÒn mãng læn nhæn ®Êt ®¸ t­¬i míi võa ®µo lªn t«i c¶m kÝch mét minh chøng vÒ sù quan t©m cña céng ®ång mµ ®¹i diÖn lµ Héi ch÷ thËp ®á. Sù quan t©m kh«ng chØ b»ng lêi ®éng viªn su«ng.

3. Nh÷ng kh¸t väng chia sÎ

            Ai còng biÕt ng­êi m¾c c¨n bÖnh thÕ kû nµy khã cã hy väng vÒ sù sèng l©u dµi bëi hiÖn nay ch­a cã ph­¬ng thuèc nµo ch÷a khái. Nh­ng nÕu g¾ng gái nÝu gi÷ th× cuéc ®êi cã thÓ kÐo dµi h¬n vµ thêi gian vÉn ñng hé ®Ó nh÷ng ng­êi m¾c ph¶i c¨n bÖnh cã c¬ héi cèng hiÕn. §Êy lµ qu·ng ®êi cã ý nghÜa nhÊt mµ mçi thµnh viªn ®Òu t©m niÖm. Tuy nhiªn thùc hiÖn ®­îc t©m niÖm Êy ®©u ph¶i chuyÖn ªm xu«i nã cã c¶ ngµn ghÒnh th¸c c¶n trë.

            Thùc tÕ ë Liªn S¬n sè ng­êi nhiÔm ®· lªn tíi hµng chôc trong ®ã cã nh÷ng gia ®×nh c¶ vî chång con c¸i l©m vµo th¶m c¶nh rñi ro nh­ng con sè ra ®i ch­a ph¶i lµ nhiÒu (c¶ ba xãm §¸ B¹c Liªn Khuª Gß MÌ cã 10 ng­êi chÕt) con sè chuyÓn sang giai ®o¹n cuèi cßn Ýt hoÆc ch­a râ rÖt. Cßn l¹i hä vÉn nh­ ng­êi b×nh th­êng vÒ søc khoÎ vÒ t×nh c¶m vÒ kh¸t väng lµm ¨n. NÕu cã c¬ héi cã ®iÒu kiÖn hä còng cã thÓ trë thµnh ng­êi lµm v­ên giái ng­êi ch¨n nu«i tµi hay lµ mét doanh nh©n biÕt ®©u...

            Mét bÖnh nh©n t©m sù: "Em muèn vay vèn ®Ó më mang ch¨n nu«i nh­ng kh«ng thÓ v× hä kh«ng tin em n÷a ngay c¶ thÕ chÊp ®Êt nhµ víi Ng©n hµng hä còng l¾c ®Çu". T©m sù Êy lµ tiÕng nãi chung cña nh÷ng ng­êi m¾c bÖnh. §Êy míi lµ mong muèn cña nh÷ng ng­êi cÇn gi¶i quyÕt c«ng ¨n viÖc lµm ng¾n h¹n cßn nhiÒu ng­êi nung nÊu nh÷ng dù ¸n lín h¬n nh­ trång vµi chôc ha rõng nguyªn liÖu c«ng nghiÖp ch¼ng h¹n. Nh÷ng ng­êi cÇm tiÒn hä c©n nh¾c tÝnh to¸n vÒ tÝnh kh¶ thi vÒ thêi gian thu håi vèn liÖu cã ®Õn sím h¬n thêi gian qu·ng ®êi cßn l¹i cña nh÷ng bÖnh nh©n. Trong khu«n khæ C©u l¹c bé xãm Liªn Khuª nhËn ®­îc mét lêi høa hÑn ngät ngµo sÏ t¹o c«ng ¨n viÖc lµm t¨ng thu nhËp cho c¸c thµnh viªn b»ng ®Çu t­ vèn trång m©y. Nghe ®©u Héi n«ng d©n tØnh phèi hîp víi Dù ¸n Vie 05 ®øng tªn lµm chñ cuéc nµy. §· qua biÕt mÊy mïa sim mua 1 5 ha ®Êt ®åi cña xãm dµnh cho Dù ¸n vÉn cßn ph¬i tr¾ng ®ã.

            Nh÷ng thµnh viªn C©u l¹c bé hä vèn mÆc c¶m vµ lu«n x¸c ®Þnh muèn giµnh sù sèng vµ lµm viÖc cã Ých th× tù th©n ph¶i nç lùc lµ chÝnh kh«ng thÓ tr«ng chê sù ban ¬n ban ph¸t cña trêi ®Êt. Nh­ng nÕu céng ®ång thùc sù ®ång c¶m vµ cã nh÷ng ®éng th¸i thiÕt thùc gióp hä th× ®Êy lµ ®iÒu kiÖn v« cïng quý b¸u t¹o thuËn lîi cho hä v­¬n tíi.        ChuyÖn vèn liÕng th× thÕ cßn lÜnh vùc kh¸c th× sao? Ta h·y l¾ng nghe c©u chuyÖn cña mét c« gi¸o cã nguy c¬ mÊt nghÒ sau 20 n¨m ch¨m d¹y mÇm non cña x·. Chång cña c« gi¸o èm chÕt sau ®ît ®i b·i vµng vÒ. C« gi¸o còng tù m×nh ®i xÐt nghiÖm c¶ con c¸i còng ®i xÐt nghiÖm. Kh«ng biÕt kÕt qu¶ ra sao v× ngµnh y tÕ kh«ng tiÕt lé nh­ng c« gi¸o vÉn tham gia sinh ho¹t C©u l¹c bé Hoa sen víi mét suy nghÜ ®¸ng ®Ó mäi ng­êi cïng suy nghÜ vµ hµnh ®éng nh­ c«.

            Líp mÇm non Liªn Khuª cã 13 ch¸u th× cã 8 ch¸u lµ con cña c¸c thµnh viªn Hoa sen nghÜa lµ con cña nh÷ng ng­êi bè ng­êi mÑ nhiÔm HIV. C« gi¸o n»m trong diÖn nghi nhiÔm céng víi 8 ch¸u v« téi kia ®· lµ nçi lo sî cña c¸c bËc cha mÑ nhµ lµnh. Hä kh«ng muèn cho con em m×nh theo líp n÷a. Hä kiÕn nghÞ ®iÒu ®éng c« gi¸o kh¸c vÒ thay. Sù kú thÞ vµ ph©n biÖt ®èi xö xÐt cho cïng còng xuÊt ph¸t tõ thiÕu hiÓu biÕt mµ th«i c« gi¸o nghÜ nh­ thÕ. VËy th× mäi ng­êi ph¶i hiÓu muèn mäi ng­êi hiÓu ph¶i tuyªn truyÒn muèn tuyªn truyÒn th× diÔn ®µn tèt nhÊt lóc nµy lµ C©u l¹c bé Hoa sen. C« ®· gia nhËp vµ lµ mét trong nh÷ng thµnh viªn tÝch cùc nhÊt cña C©u l¹c bé. Cßn ë líp nghe ®©u ng­êi ta còng ®iÒu ®éng c« nµy c« nä ë n¬i kh¸c nh­ng hä tõ chèi hä sî tiÕp xóc th­êng xuyªn víi c¸c ch¸u v« téi kia. Do vËy mµ cho ®Õn ngµy t«i vÒ Liªn Khuª thÊy c« gi¸o vÉn d¹y c¸c ch¸u móa uèn cho c¸c ch¸u tõng nÐt ch÷ giÆt giò chia c¬m cho c¸c ch¸u. C¸c ch¸u th× cø v« t­ hån nhiªn hiÕu ®éng víi thÕ giíi riªng cña chóng kh«ng hÒ biÕt sù ®êi cña ng­êi lín.

            Khèn nçi c¸i sù thiÕu hiÓu biÕt nµy l¹i n»m trong ®Çu ãc mét sè ®ång nghiÖp mét sè c¸n bé c¸c cÊp. Bëi thÕ c« gi¸o vÉn ®ang trong tr¹ng th¸i chªnh vªnh löng l¬ cña c¸i nguy c¬ chÊm hÕt sù nghiÖp 20 n¨m say mª theo ®uæi. T«i nªu c©u chuyÖn nµy nh¾c l¹i suy nghÜ vµ hµnh ®éng cña c« gi¸o mÇm non Liªn Khuª ®Ó c¸c bËc cha mÑ c¸c ®ång nghiÖp vµ nh÷ng ng­êi cã tr¸ch nhiÖm cïng suy ngÉm vµ hµnh ®éng theo tinh thÇn nh©n ¸i tinh thÇn bao dung tr©n träng con ng­êi. §Êy lµ kh¸t väng chia sÎ cña c« gi¸o vµ cña nh÷ng n¹n nh©n rñi ro ë Liªn S¬n.

                                                                                                            Hoµ B×nh 2009

                                                                                                                  L.C.N.

           

More...

Gió Mường Then thổi dọc con đường lớn

By

 

Giã m­uêng Then

thæi däc con ®­uêng lín



  • Ký cña Lß cao nhum                     

       Lªn §iÖn Biªn míi biÕt r»ng m¶nh ®Êt nµy ®· manh nha tõ hµng ngµn n¨m ®Ó trë thµnh thñ phñ trë thµnh thµnh phè ¸n ng÷ n¬i chãt vãt miÒn t©y b¾c Tæ quèc. C¸ch ®©y hµng v¹n n¨m con ng­êi ®· ®Æt ch©n lªn c¸c khe ®¸ thÒm hang t¹o lËp sinh c­ dÊu vÕt cßn h»n râ trong c¸c ®Þa tÇng v¨n ho¸ hang Th¼m Kh­¬ng Th¼m Póa. C¸c nhµ kh¶o cæ nhËn ra r»ng: HiÖn vËt thu ®­îc trong nh÷ng lÇn khai quËt trïng niªn ®¹i víi c¸c cæ vËt hang B­ng (Hoµ B×nh) nghÜa lµ nã tån t¹i c¸ch ngµy nay trªn mét v¹n n¨m. Con ng­êi ®· giµnh giËt cuéc m­u sinh tõ thiªn nhiªn suèt däc triÒn m­a giã v¹n n¨m Êy.

       C¸i tªn m­êng Then kh«ng râ ®­îc khai sinh tõ thuë nµo chØ biÕt r»ng nã ®­îc gäi ra tõ mét huyÒn tho¹i. NghÜa lµ m­êng Trêi ng­êi m­êng Trêi lªn xuèng câi ®Êt b»ng thang d©y Khau c¸t mäc lªn tõ hå U Va. C¸i tªn Êy ng©n vang trong t©m hån vµ tr¸i tim ng­êi Th¸i ®Õn tËn giê khi thµnh phè §iÖn Biªn ®· hiÖn h×nh léng lÉy. Nghe nh÷ng ¸ng mo cña ng­êi Th¸i ë bÊt cø n¬i nµo trªn Tæ quèc ViÖt Nam ®Òu cã nh¾c ®Õn m­êng Then gäi vÝa dÉn hån lªn xuèng n¬i thang d©y Khau c¸t. H«m nay ®i trªn con ®­êng lín ph©n c¸ch gi÷a hai chiÒu b»ng th¶m hoa mµu vµng mµu ®á cña thµnh phè §iÖn Biªn t«i cø ngÉm nghÜ nguyªn do ph¸t sinh c¸i tªn Êy. Ph¶i ch¨ng bëi vÞ trÝ ®Æc biÖt cña nã mµ d©n gian ®· s¸ng t¹o h×nh t­îng kú vÜ ®ã ®Ó ®Êt m­êng Then lu«n øng nghiÖm suèt hµng ngµn n¨m thµnh thñ phñ cña mu«n ®êi. Theo Qu¸m tè m­íng chóa Th¸i L¹ng Ch­îng trong cuéc viÔn chinh më mang ®Êt ®ai ®Õn m­êng Then vµo kho¶ng gi÷a hai thÕ kû XI - XII ®· gÆp thµnh Tam V¹n dÊu tÝch ë x· Xam Møn kia do c¸c chóa Lù x©y cÊt tõ tr­íc ®ã vµi thÕ kû råi. Cßn thµnh b¶n Phñ th× m·i sau nµy (kho¶ng thÕ kû XVIII) nghÜa binh Hoµng C«ng ChÊt míi x©y ®¾p lËp thµnh phñ míi. Cã lÏ tªn b¶n Phñ xuÊt hiÖn tõ ®Êy. H«m chóng t«i ®Õn thµnh b¶n Phñ ®ang ®­îc t«n t¹o Së V¨n ho¸ ThÓ thao vµ Du lÞch ®ang thùc thi mét ch­¬ng tr×nh b¶o tån khu thµnh nµy. ¤ng Chóa - ¸o - n©u Hoµng C«ng ChÊt (theo c¸ch gäi cña ng­êi d©n §iÖn Biªn) lµ mét h×nh ¶nh ®Ñp vÒ tinh thÇn yªu n­íc tinh thÇn ®oµn kÕt trong lÞch sö sÏ ®­îc l­u gi÷ m·i trong lßng ng­êi §iÖn Biªn vµ mäi du kh¸ch viÕng th¨m.

       C¸i vÞ trÝ ®Æc biÖt Êy cña m­êng Then ®· kh«ng thÓ qua ®­îc tÇm ng¾m nh÷ng con m¾t thÌm kh¸t cña bän thùc d©n. GiÆc PhÎ tan giÆc Cê vµng lôi thÕ ch©n chóng lµ nh÷ng c¸nh qu©n tªn quan n¨m PÐc-n« (Pernot) trµn xuèng tõ h­íng Phong Thæ th¸ng 12-1888. Chóng lµm ng¬ sao ®­îc khi tham väng v­¬n c¸i vßi thùc d©n sang Lµo MiÕn §iÖn V©n Nam (Trung Quèc) cßn quay cuång trong t©m ãc ®en tèi cña chóng mµ §iÖn Biªn lµ c¸i t©m cña bµn quay ®ã. Lßng ch¶o §iÖn Biªn l¹i ®«ng d©n giµu lóa nhÊt vïng th­îng du. KÕt côc th× nh­ c¶ nh©n lo¹i ®Òu biÕt chóng ®· tr­ît ch©n nhµo ng· theo c¸i th©y ma giÆc PhÎ giÆc Cê vµng.

       H«m nay mÇm mèng "thñ phñ" tõ hµng ngh×n n¨m Êy ®· v­¬n vai d¸ng vãc trë thµnh Thµnh phè vÜnh viÔn lµ n¬i trung t©m kinh tÕ chÝnh trÞ v¨n ho¸ cña tØnh §iÖn Biªn thêi ®¹i míi. §øng trªn ngän ®åi A1 mét ngän ®åi kh«ng cao nh­ng còng cã thÓ phãng tÇm m¾t theo d·y Pó Hång MÌo hun hót vÒ phÝa xa tÝt thÊy thµnh phè nh­ võa rò m×nh ngêi lªn d­íi n¾ng. Trong mÞt mï bôi khãi x©y dùng nghÔu nghÖn s¸ng chãi nh÷ng toµ nhµ kh¸ch s¹n míi. Kia lµ Trung t©m V¨n ho¸ - Héi nghÞ næi lªn phong c¸ch hµi hoµ cña hiÖn ®¹i vµ s¾c mµu T©y B¾c. K×a lµ §µi kh«ng l­u vµ s©n bay gÇn n÷a trung t©m th­¬ng m¹i cÇu v­ît c«ng viªn bê s«ng NËm Rèm... Hái ai kh«ng rén rµng sÎ chia cïng §iÖn Biªn niÒm vui qu¸ lín bëi thµnh phè phæng phao v­¬n dËy qu¸ nhanh tùa nh­ ®­îc bµn tay s¾p xÕp cña chµng khæng lå i LËc CËc vËy.  

       Sø mÖnh cña thêi kú c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ ®· cÊt lªn vai tØnh §iÖn Biªn ®i tiÕp nh÷ng chÆng ®­êng míi kh«ng thiÕu dèc ®Ìo vµ ghÒnh th¸c. Cuéc chiÕn chèng ®ãi nghÌo cùc kú cam go ®èi víi §iÖn Biªn mét tØnh cã nh÷ng khã kh¨n ®Æc thï mµ c¶ n­íc kh«ng ®©u s¸nh ®ßi hái sù ®éng n·o quyÕt liÖt cña c¸c cÊp l·nh ®¹o vµ mäi ng­êi d©n ë ®©y. Tõ nh÷ng ngµy ®Çu lËp tØnh míi §iÖn Biªn ®· x¸c ®Þnh cho m×nh mét h­íng ®i mét h­íng chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ s¸t hîp víi tiÒm n¨ng cña m×nh. Mét trong nh÷ng con ®­êng träng yÕu ®i lªn giµu ®Ñp Êy lµ khai th¸c m¹nh mÏ thÕ m¹nh th­¬ng m¹i dÞch vô cña "con ®­êng t¬ lôa ba biªn giíi" vµ ®Æc biÖt lµ thÕ m¹nh du lÞch. Riªng du lÞch trªn c¸c nÎo ®­êng m­êng Then ®· b¾t ®Çu t­ng bõng ®ãn kh¸ch tõ sau ngµy §iÖn Biªn lªn thµnh phè. Cïng sù n¸o nøc lßng ng­êi §iÖn Biªn Ban chØ ®¹o ch­¬ng tr×nh du lÞch cña tØnh ®ang khÈn tr­¬ng xóc tiÕn c«ng viÖc trïng tu t«n t¹o vµ x©y míi c¸c di tÝch lÞch sö tiªu biÓu trong ®ã cã côm t­îng ®µi chiÕn th¾ng quy ho¹ch x©y dùng nh÷ng b¶n v¨n ho¸ ®Æc tr­ng nhµ sµn d©n téc Th¸i vïng ven thµnh phè... Lµm du lÞch kh«ng nh÷ng lµ ý ®å vÜ m« nã cßn ®¸nh thøc nh÷ng tr¸i tim trÝ tuÖ nh¹y c¶m trong ®ång bµo c¸c d©n téc §iÖn Biªn. Vµo mét sè b¶n ng­êi Th¸i ë Thanh X­¬ng Noong HÑt gÆp bµ con ®ang lau chïi sµn b­¬ng kª l¾p cÇu thang míi vuèt l¹i Khau cót trªn m¸i nhµ ®Ó du kh¸ch nhËn ra anh em nh÷ng khung dÖt bËn rén h¬n lªn bëi cÇn cã thªm ch¨n ®Öm theo c©u h¸t truyÒn thèng khi cã kh¸ch ®Õn nhµ "§i ¨n c¸ vÒ ¨n c¬m tèi ®¾p ch¨n ngñ ®Öm"... ®ñ thÊy ®ång bµo ë ®©y ®· chuyÓn ®æi t­ duy. Bµ con ë M­êng Ph¨ng nh÷ng ng­êi tõng ch¾t chiu h¹t g¹o c©n ng« cñ mµi cñ vín nu«i nÊng chë che c¬ quan ®Çu n·o chiÕn dÞch §iÖn Biªn n¨m x­a h«m nay ®· biÕt khai th¸c thæ s¶n rõng nói ®Ó lµm quµ cho kh¸ch du lÞch. §ã lµ h¹t dÎ bïi th¬m h¹t ngäc ®¸ ng©m r­îu r­îu mµu xanh ®éc ®¸o nh­ n­íc chÌ xanh nh÷ng tæ ong ®Êt ong ®¸ mËt ®äng s¸nh vµng ph« bµy hai bªn ®­êng cöa ngâ vµo khu rõng di tÝch §¹i t­íng.

       §oµn nhµ b¸o chóng t«i ®­îc Héi nhµ b¸o tØnh së t¹i dÉn lªn du thuyÒn hå P¸ Khoang ngì lµ vi vu bång bÒnh cïng bãng nói råi th«i ho¸ ra chóng t«i ®­îc chiªu ®·i mét b÷a tiÖc nói trªn ®¶o hå. Bª quay lñng l¼ng trªn ngän löa than hång rõng rùc ¨n ®Õn ®©u xÎo thÞt ®Õn ®Êy kÌm nÕp n­¬ng "KhÈu lam". Chóng t«i uèng r­îu vµ ®äc th¬ vang c¶ hßn ®¶o xanh. ThÕ ®Êy ®ång bµo §iÖn Biªn giang tay ®ãn b¹n mu«n ph­¬ng vÒ héi tô. Nh÷ng ®iÖu xoÌ nh÷ng c©u h¸t "Sèng chô" nh÷ng giµn chiªng giµn trèng gi¨ng hµng theo hai d·y nói Pó Hång MÌo vµ Pó Tµ Cä ng©n lªn xao xuyÕn vµ rén r· s½n sµng nÝu ch©n du kh¸ch.

       Lªn m­êng Then kh«ng thÓ kh«ng ®i tiÕp ®Õn T©y Trang n¬i cöa giã ¸c nghiÖt miÒn t©y nam §iÖn Biªn. ë ®©y trång rau rau ®ang th× m¬n mën cã c¬n giã Lµo ®Çu mïa thæi qua lµ hÐo rò. Nu«i lîn lîn ®ang lªn nÇn nÉn ch¹m da thÞt vµo giã Lµo bçng l¨n quay ®µnh ®¹ch. Buæi s¸ng ruåi vµng ®ông vµo chóng chóng ®èt hÖt nh­ con ong vËy. Bä chã quÊy rÇy buæi tèi tr­íc khi ®i ngñ ph¶i cëi quÇn tóm ch©n lén ng­îc xoay trßn trªn ngän löa bä chã nh¶y ra næ tanh t¸ch. ë ®ån biªn phßng T©y Trang muèn xem ti vi ph¶i dïng ch¶o v× sãng truyÒn h×nh kh«ng phñ ®Õn muèn liªn l¹c néi ®Þa ph¶i ®i xe m¸y xuèng §iÖn Biªn bëi kh«ng cã ®iÖn tho¹i. Xe m¸y th× chØ cã mét chiÕc xe c«ng ®iÖn th× dïng m¸y næ ch¹y x¨ng... C¸n bé chiÕn sÜ lµ sù héi tô cña nhiÒu vïng ®Êt mçi n¨m thay nhau ®i phÐp ba chôc ngµy trong ®ã mÊt mét tuÇn ®i ®­êng xum häp cïng vî con gia ®×nh chØ ngÇn Êy. ThÕ mµ cã c¸n bé chiÕn sÜ ®· g¾n bã víi m¶nh ®Êt biªn thuú ®Õn ba chôc n¨m cuéc ®êi hä g¾n liÒn tr¸ch nhiÖm vinh quang b¶o vÖ chñ quyÒn an ninh biªn giíi Quèc gia.

       §ån biªn phßng T©y Trang to¹ l¹c ngay cöa khÈu biªn giíi. Gäi lµ cöa khÈu nh­ng chóng t«i chØ c¶m nhËn ®­îc ®iÒu thiªng liªng khi nh×n vµo cét mèc. Mét thanh varie ch¾n ngang ®¬n s¬ vµ xung quanh lµ rõng nói th©m u v¾ng lÆng. Trung t¸ ®ån tr­ëng Lª Quang §¸m chØ vÒ phÝa tr­íc mÆt: "Kia lµ b¶n Sóp Hïm thuéc tØnh Phong Sa Lú n­íc b¹n nh­ng còng ph¶i ®i hai m­¬i c©y sè n÷a míi gÆp n¬i hä b¸n hµng. Hµng ngµy ®i qua cöa khÈu chØ cã kho¶ng m­êi l­ît xe «m vµ mét chuyÕn xe ca thÕ th«i". V¾ng lÆng qu¸ ªm ¶ qu¸ ®Êt trêi T©y Trang. Chóng t«i lªn dÞp nµy kh«ng gÆp giã Lµo chØ cã giã lµnh m¸t lÞm thæi lªn tõ c¸c thung lòng s©u th¨m th¼m. Nói gèi nói chËp chïng th©m nghiªm vµ b×nh yªn. VËy mµ m¶nh ®Êt nµy ®· tõng ®­îc coi lµ ®iÓm nãng vµo bËc nhÊt nh× ®Êt n­íc vÒ cuéc chiÕn chèng ma tuý. Ngay mÊy n¨m gÇn ®©y sau vô Vò Xu©n Tr­êng Bïi Danh Ca mÆc dï t×nh h×nh gi¶m nãng ®i nhiÒu song vÉn cã chiÕn sÜ hy sinh trªn ®­êng truy ®uæi bän bu«n b¸n ma tuý qua l¹i biªn giíi. Nh×n th× v¾ng lÆng b×nh yªn thÕ song qu¶n lý x· héi ®Þa bµn x· Na ¦ nµy thùc sù lµ cuéc vËt lén kh«ng ngõng nghØ cña c¸c chiÕn sÜ biªn phßng. Mét ®Þa bµn réng 12 km2 chØ nói víi nói mçi hé mét bªn s­ên nói mçi b¶n c¸ch nhau mÊy tr¸i nói ®Õn víi nhau hÕt c¶ ngµy ®­êng ngùa. D©n lµ d©n di c­ tù do mét tr¨m phÇn tr¨m ng­êi M«ng cã quan hÖ th©n téc kh¨ng khÝt víi bªn kia biªn giíi. VÞ trÝ gÇn gòi víi con ®­êng xuyªn quèc gia... ThÕ còng ®ñ thÊy sù phøc t¹p kh«n cïng. C«ng t¸c qu¶n lý ®Þa bµn ë Na ¦ ë rÎo cao ®ßi hái søc m¹nh tæng lùc cña tØnh §iÖn Biªn míi.

       Mét trong nh÷ng biÖn ph¸p lµm trong lµnh vïng biªn c­¬ng Na ¦ cã lÏ lµ ph¶i lµm thÕ nµo cho ch­¬ng tr×nh xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo th¾ng lîi th¾ng lîi mét c¸ch tuyÖt ®èi. D©n ph¶i no ph¶i cã mÆc vµ cã cuéc sèng kh«ng qu¸ tåi tµn. Hä ph¶i ®­îc n©ng cao d©n trÝ c¶i thiÖn tinh thÇn ®Êy lµ con ®­êng ®­a hä tiÕp cËn ph¸p luËt tiÕp cËn v¨n minh h÷u hiÖu h¬n c¶. Chóng t«i ®­îc biÕt nhiÒu ng­êi d©n ë ®©y ®i bu«n b¸n hoÆc vËn chuyÓn ma tuý thuª cho con bu«n kh«ng hÒ ý thøc ®­îc hµng quèc cÊm hä bá mÊy c©n thuèc phiÖn gïi sau l­ng th¶n nhiªn c«ng khai ®i tõ Lµo sang råi xuèng chî M­êng Thanh nh­ câng n¶i chuèi cñ khoai vËy. Còng v× manh ¸o miÕng c¬m. ThÊy ng­êi ta c­ìi xe m¸y ®i lµm n­¬ng "M×nh còng muèn chø!". Ng­êi ta kho¸c ®µi ®i chî "M×nh còng muèn chø!". Lµm ®¸m c­íi to "M×nh còng muèn chø!". VËy lÊy tiÒn ®©u? Ng« kh«ng ai mua ngùa kh«ng ai hái lîn th× dµnh ®Ó cóng gµ cßn tr«ng kh¸ch ®Õn. Bµi to¸n xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo cho ®ång bµo Na ¦ cho ®ång bµo rÎo cao cho c¶ tØnh §iÖn Biªn cùc kú hãc bóa nan gi¶i. §­îc biÕt thµnh phè §iÖn Biªn chØ cßn hai phÇn tr¨m hé nghÌo nh­ thÕ th× còng cã thÓ coi lµ mét thµnh phè kh¸ giÇu ch­a nhiÒu tû phó nh­ng ch¾c lµ nhiÒu triÖu phó. Nh­ng nÕu ®em san sÎ cho c¶ tØnh th× liÖu tû lÖ giÇu cßn bao nhiªu phÇn tr¨m.

       Mang c¸i giã T©y Trang cßn m¸t lÞm n¬i lµn da trë vÒ gÆp ngän giã c¸nh ®ång M­êng Thanh d©ng h­¬ng lóa ngµo ng¹t t«i bçng nhÑ nhâm v¬i ®i nh÷ng ¸m ¶nh ngæn ngang theo ®­êng dèc. C¸nh ®ång M­êng Thanh mét vùa lóa ®Æc s¶n cã mét kh«ng hai miÒn T©y B¾c ®· cho t«i niÒm tin. Råi ®©y con ®­êng 6 thêi c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ nèi tiÕp lªn thµnh phè nµy th× g¹o §iÖn Biªn sÏ tuån vÒ xu«i víi l­u l­îng lín gÊp nhiÒu lÇn hiÖn nay. Sù giao l­u trao ®æi hµng ho¸ sÏ gãp phÇn ®Èy nhanh tèc ®é t¨ng tr­ëng GDP cho §iÖn Biªn vµ lêi gi¶i bµi to¸n xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo ®· cã thªm ch×a kho¸. Cßn b©y giê phÝa cuèi c¸nh ®ång M­êng Thanh kia Thµnh phè trÎ - Thµnh phè lÞch sö - Thµnh phè hiÖn ®¹i vµ ®Ëm ®µ b¶n s¾c ®· ®éi n¾ng lªn trong lµn giã huyÒn tho¹i m­êng Trêi. 

                                                          Hoµ B×nh 2009

More...