LÒ CAO NHUM trên sàn trăng

          Trước khi vào cửa ngõ Hòa Bình nhà thơ Nguyễn Thị Mai truyền cho tôi một "quân lệnh" bằng điện thoại: "Anh phải nhập đoàn với chị em làm mì chính cánh cho đoàn". Tôi thu xếp việc cơ quan rồi ra đường đợi.

          Đoàn nhà văn nữ của Hội Nhà văn Việt Nam có đâu trên chục chị mà tôi chỉ quen biết mỗi nhà thơ Nguyễn Thị Mai. Có hai nhà thơ quen mặt một ở Ban Sáng tác Hội Nhà văn một là nữ sĩ Bùi Sim Sim (làm báo gì đấy ở Hà Nội biết mặt là vì cùng tổ kiểm phiếu kỳ Đại hội VII Hội Nhà văn). Nhà thơ Nguyễn Thị Mai giới thiệu từng gương mặt tôi cũng ừ à vì tên tuổi cũng đã gặp đâu đó trên báo chí. Nhưng khi giới thiệu đến nữ sĩ Phạm Hồ Thu là phu nhân của cố nhà thơ Trần Quốc Thực thì tôi bỗng giật mình nhổm dậy xoay người về phía hàng ghế sau để nhận cho rõ gương mặt chị. Tôi còn một món nợ với cố nhà thơ Trần Quốc Thực rằng về Hà Nội tôi sẽ cầm theo chai rượu Mai Hạ (Rượu núi quê tôi) đãi ông một bữa. Chả là đầu năm 2001 tôi có gửi vào tủ sách của Tòa soạn báo Văn nghệ tập thơ mới in của tôi. Thời gian ngắn sau được đọc bài giới thiệu của nhà thơ Trần Quốc Thực về tập thơ đó trên báo Văn nghệ tôi rất lấy làm vui và mong muốn có một dịp được gặp ông để cảm ơn (Tôi chưa được gặp nhà thơ chỉ biết qua thơ và rất tâm đắc tập thơ Tháp cúc của ông và biết ông làm biên tập thơ ở báo Văn nghệ). Mong muốn đó như một món nợ cứ canh cánh đeo đẳng trong tôi cho đến ngày gặp chị Phạm Hồ Thu trong chuyến đi này.

          Rồi một hôm tôi đang dự Hội nghị Quốc tế quảng bá văn học Việt Nam ra nước ngoài tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia thì nhận được điện thoại của chị Phạm Hồ Thu mời tôi đến nhà ăn cơm. Anh Đăng Bẩy và Lã Thanh Tùng cũng tìm tôi rủ đến nhà chị lúc này tôi mới biết ngày này là ngày giỗ cố nhà thơ Trần Quốc Thực. Tôi lập tức theo Đăng Bẩy và Lã Thanh Tùng đi mua một chai rượu ngon đến nhà chị thắp nén hương.

          Cho đến nay tôi vẫn cứ canh cánh không được gặp trực diện nhà thơ Trần Quốc Thực ở trên cõi trần. Thôi thì tìm đọc lại bài viết của cố nhà thơ và đưa lên blog của mình để lưu giữ coi như nén tâm hương nghìn thu vậy.

                                                               

Lò Cao Nhum - Trên sàn trăng

 

                                                                   Trần Quốc Thực

 

          Muốn tìm gặp Sàn trăng của Lò Cao Nhum dứt khoát phải đi qua vùng Rẻo cao Pù Bin rồi. Gian khổ là cái chắc. Ở đấy có sấm rền bất chợt có gió lành gió độc có mưa như khóc có củi ướt khói bay đỏ mắt có cái nết lầm lỳ của người miền núi và cái tình Pù Bin bền như củi lửa bốn mùa... Rõ ràng ngay từ đầu Lò Cao Nhum đã không hề có ý định thi vị hóa con người và cảnh vật quê hương mình. Cái nếp ngay thẳng của người miền núi đã tạo cho anh có cách cảm xúc và diễn đạt khúc triết có độ nén riêng trong thơ.   Hòa Bình là một trong các tỉnh cửa ngõ của Tây Bắc và Hà Nội vậy mà chỉ riêng anh có Cây củi giữ lửa nhà sàn khi viết về người bà ruột thịt:

          Bà ơi thương bà đêm giêng lạnh

          Đệm bông lau cháu trải bà nằm

          ... Sàn bương lạnh thấm chân tê tái

          Lửa hồng từ tinh mơ bà nhen...

          Và cũng chỉ riêng anh nhìn ra được những mảnh nương trên đồi sao giống miếng vá trên lưng áo ông bà mình. Đọc lên mà nghe thấy xót xa cho một thời kinh tế manh mún đời sống nghèo kém truyền kiếp:

          ... Chuôi thuổng nắm mòn như eo lưng

          Mái đầu gùi lằn chai củ sắn

          Miếng vá in lưng áo

          Giống mảnh nương trên đồi...

          Những chi tiết thật gần gũi và độc đáo: Cái thuổng để đào củ sắn củ mài chuôi thuổng bị cầm nắm từ đời này sang đời sau đã mòn đi như eo lưng người miền núi vì leo dốc vì lao động cơ khổ thật xúc động. Lại thêm quai gùi lằn trên đầu hằn sâu thành chai như củ sắn nằm ngang khắc họa người mà khái quát một cuộc đời. Vì gùi cách ấy nên miếng vá mới sinh ra ở lưng áo chứ không ở vai. Quan sát của Lò Cao Nhum quả thật vô cùng tinh tế và sắc sảo. Không yêu quê mình không gần gũi sẻ chia với người quê mình sao có được nỗi niềm thương mến đến thế.

          Mảng thơ viết cho con tuy ít ỏi mà đọng nhiều ngẫm ngợi. Khi sinh con ông bố trồng cây bưởi. Đứa bé và cây bưởi cùng lớn. Rồi đứa bé đi học. Hình ảnh đứa bé cặp trái bưởi cạnh sườn nom như hình của điểm mười. Hình tượng ấy thật đẹp. Nó ngời tỏa được niềm hạnh phúc của người bố của các bậc làm cha mẹ. Hạnh phúc của sự nghiệp chăm cây chăm người là thế. Hạnh phúc đó khiến cho những lo toan thường nhật của người lớn không được phép đụng vào con trẻ. Sau bài Cây bưởi cho con thì bài Ngọn gió được viết cô đọng và chặt chẽ:

          Tiền giấy

          Tiền bút

          Tiền mực

          Tôi thốt lên.

          Bỗng nghe thì thào bên tai

          Ngọn gió:

          - Anh đừng đếm thế

          Các con chúng nó nghe!

          Thú vị nhất hứng thú nhất là cụm bài: Sàn trăng Bắt vợ Mưa nắng nhà mình Theo lời hát về nguồn... Ở phần này tác giả viết đằm bút hơn và cảm hứng cũng đầy trào hơn. Tình cảm đầu đời (Sàn trăng) được tác giả vẽ bằng nét bút tươi tắn sinh động:

          ... Bỗng một tiếng e hèm

          Tận nhà trong. Đánh thót.

          Như tiếng mèo đuổi chuột

          Nhào xô về cửa sổ

          Nhảy ùm xuống cỏ trăng.

Cảnh bắt vợ quả là độc đáo và trữ tình: Mặt trời của cha mặt trăng của mẹ thì Cửa đóng then cài. Chàng trai phải nghiêng lòng rình ngả tim ngóng để xem người mình yêu có ưng không. Tiếng khèn hổn hển là đã đến phút quyết định rồi. Và chàng trai hành động. Bạn đọc không chỉ được thưởng thức một phong tục đẹp mà còn mường tượng ra nhân vật trữ tình của bài thơ. Cảm xúc đầy ăm ắp này còn tràn đẫm Theo lời hát về nguồn - Nơi tác giả đi ra thiên hạ để rồi trở về nguồn cội của mình với một tâm thế thuần hậu nhân hòa:

          Được lòng gấu sẽ không mất lòng hổ

          Được lòng nỏ không mất lòng sóc

          Phải lòng nước tự vui lòng cá

          Phải lòng nà khắc đẹp lòng lúa...

                                      (Bài 6)

          Sàn trăng tập thơ thứ tư của Lò Cao Nhum ghi dấu nhiều thành công nhiều hứa hẹn. Mặt khác Sàn trăng cũng ghi dấu một mốc mới một chặng đường mới của nhà thơ - Chặng đường thơ của một hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.

 

                                                                        Hà Nội ngày 1 tháng 5 năm 2001

locaonhum

reply_string

cảm ơn ThyNguyen đã chia sẻ. Anh đang ở Đà Lạt hết thảng 3 mới ra ngoài kia. Chúc em luôn vui nhé. À bài viết trên là bài dạo đầu để giới thiệu bài viết của nhà thơ của nhà thơ Trần Quốc Thực nhưng bận quá anh chưa đưa lên blog phần nữa là bài lưu ở máy cũ bị trục trặc.

thynguyen81

Vong Hoa Tang Pictures  Images and Photos

Đọc bài viết của anh và tưởng nhớ nhà thơ Trần Quốc Thực. Những câu thơ như cứa vào lòng người thật ám ảnh:

"Trăng thượng du một mảnh giát ngang trời
một mảnh đậu trên nóc nhà hoàng hữu
thắm đau bạn bầu màu xanh xa xăm

một câu thơ như trăng một ánh dõi như trăng
một miệng cười hao hụt như trăng
đó hoàng hữu hay không hoàng hữu..."

thynguyen81

THÁP CÚC -Thơ Trần Quốc Thực

Ngày đang duỗi thăm
lối hai tháp cúc
nhấp nhô cánh buồm
con sông phía trước

tháp cúc quệt quạc
ánh vàng lên mây
miền sông lối cát
miền trời heo may

miền nào nữa cúc
đầy hoe bóng người

những tháp cúc nở
em vừa đi qua
bạn ngồi bạn nhẩm
bông gần bông xa

mình ngồi mình mớ
em người đâu ta...

thynguyen81

Trần Quốc Thực (sinh ngày 20 tháng 1 năm 1946 - mất 31 tháng 12 năm 2007) là một nhà thơ Việt Nam và là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Ông sinh ra tại Nam Định tốt nghiệp khoá II trường Viết văn Nguyễn Du ông từng đảm nhiệm chức danh biên tập viên ban Thơ báo Văn nghệ.

Ông đã có các tập thơ Miền chờ (1989) Giải thưởng Nguyễn Khuyến Nét khắc (1995) giải A Ủy ban Trung ương Hội liên hiệp văn học nghệ thuật Việt Nam Trái tim hoa bìm (1998) và Tháp cúc (2003) Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam. Ông từ trần vào ngày 31 tháng 12 năm 2007.